Gebarentaal keerpunt in het leven van dove zusjes

Kinderen van de Stilte, zaterdagavond Ned.3, 21.06-22.00u.

Een dove, en daarna een slechthorende dochter, kreeg het onderwijzersechtpaar Kathy en Nick Robinson nu bijna twintig jaar geleden. Dove Sarah is twee jaar ouder dan de nauwelijks horende Joanne. Tweemaal moesten de ouders de schok van een gehandicapt kind verwerken.

Kathy Robinson zat niet bij de pakken neer en nam de opvoeding voortvarend ter hand. Sarah was drie jaar toen ze, na vele pogingen van de ouders, doorkreeg dat mensen namen hebben. Sarah begon toen ook iets te begrijpen van de lipbewegingen die mensen met elkaar uitwisselen en het verband met gezichtsgrimassen en lichaamshoudingen.

De Robinsons voedden hun kinderen op tot sprekende doven, wat vrijwel alle ouders van dove kinderen proberen. Het spraakonderwijs ontvingen de dochters thuis. Ze gingen naar de dorpsschool, het reguliere onderwijs, wat uitzonderlijk is. Spraakonderwijs aan kinderen die vanaf de geboorte doof zijn (prelinguaal doven) vergt totale inzet en engelengeduld. Als het wat moet worden is het een dag- en avondtaak. Ieder woord moet worden aangeleerd en gerepeteerd.

In de film "Children of Silence' is van deze inspanning niet veel te zien. Moeder Kathy geeft een enkel voorbeeld. Vader Nick (nooit samen met Kathy in beeld) zegt onverholen dat het hem allemaal wel eens te veel was geworden. Had hij de hele dag op school al lesgegeven, ging dat thuis onverdroten voort.

Die eerste episode staat duidelijker beschreven in het boek (met dezelfde titel) dat Kathy Robinson over de opvoeding van haar twee dochters schreef. Ongeveer tien jaar geleden werd ze vanwege haar prestatie gekozen tot Britse Mother of the Year. Het resultaat is keurig. Beide kinderen spreken verstaanbaar. Hoewel feilloos te horen is dat Joanne nog voordeel heeft van haar gehoorresten. Zij spreekt veel duidelijker dan Sarah die de typische overtollige en spraakvervagende bijklanken van een sprekende dove produceert. Alsof adem, stemband en mond niet helemaal gesynchroniseerd zijn.

De orale opvoeding voor doven is gericht op integratie in wat doven de "horende wereld' noemen. Het betekent liplezen en jezelf verstaanbaar maken zonder dat je jezelf hoort. Nick: “Ze raakten geïntegreerd op de plaatselijke dorpsschool.” Kathy: “Maar ze leerden er niks. Veel dove kinderen worden erg goed in bluffen dat ze iets hebben begrepen.”

Toen de kinderen in hun pubertijd kwamen, brak bij Kathy het besef door dat echte integratie in de horende wereld een wensdroom zou blijven. Kathy: “Opvoeden tot sprekende doven was niet-accepteren van hun doofheid.” Integratie in de dovenwereld was onontkoombaar. Kathy: “We hadden geen alternatief dan gebarentaal leren.”

Kathy volgde als eerste uit het gezin een gebarentaalcursus en er ging een wereld voor haar open. Sarah zag een aflevering van de Amerikaanse TV-serie Dallas waarin een dove jongen gebarentaal gebruikte, wat voor haar het keerpunt was. Ook Joanne volgt. Nick, die ons langzaam maar zeker de indruk geeft dat het huwelijk niet bestand was tegen de inspanning, nog niet: “Ze willen me graag betrekken in de dovenwereld. Ik zal een cursus gaan volgen, maar op mijn eigen moment.”

De film volgt de kinderen in de horenden- (Sarah die wordt aangenomen op de kunstacademie) en de dovenwereld (dovensociëteit). Ze maken een excursie naar het Walhalla van de intellectuele doven: de dovenuniversiteit Gallaudet in Washington. Waar de dove rector zegt: “Het spijt me altijd dat er wordt gesproken over het genezen van doofheid.” Doven vinden niet dat doofheid een handicap is. Je moet nota bene doof zijn om bij de dovenwereld te horen.

Er wordt een sober, duidelijk beeld geschetst. De vraag is alleen of hier een voorbeeld wordt getoond dat navolging verdient, en of Kathy (en Nick) wel navolgbaar zijn in hun dwangmatig verrichte prestatie. De filmmakers laten dat in het midden.