ERFGOED

Voorne-Putten door Peter Don e.a. 416 blz., geïll., Waanders / Rijksdienst voor de Monumentenzorg 1992, f 95,- ISBN 90 6630 346 8

Monumentenzorg in de moderne zin van het woord is in Nederland nog maar een recente activiteit van de overheid. Pas sedert 1940 is het voor het Rijk mogelijk een monument dat geen staatseigendom is wettelijk te beschermen. Zulks houdt overigens niet in dat de Nederlandse Staat vóór de Tweede Wereldoorlog het gebouwde erfgoed, zoals men dat wel noemt, heeft verontachtzaamd. Zo begon al in 1912 de reeks geïllustreerde beschrijvingen van de Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst te verschijnen, opgezet als een uitgebreide inventarisatie van "bescherming waardige' objecten.

Inmiddels, er zijn nu 37 delen verschenen, is de opzet van de serie ingrijpend gewijzigd. Aanvankelijk viel de nadruk op de individuele monumenten, tegenwoordig krijgt vooral de aandacht het "cultuurlandschap' in zijn geheel alsmede gebouwen of groepen gebouwen die karakteristiek zijn voor een bepaalde streek. Het jaar 1850 is als tijdsgrens losgelaten, ook objecten van daarna krijgen aandacht. Het veld is ook verbreed: fabrieken, straatmeubilair en andere elementen van infrastructuur worden niet meer buiten beschouwing gelaten.

De redacteur van het boek over Voorne-Putten is Peter Don, die al eerder zijn sporen heeft verdiend als samensteller van enkele delen van het Kunstreisboek voor Nederland. Zoals bij zoveel afleveringen van de serie verrast ook nu weer de veelvormigheid van het panorama dat geboden wordt. Voorne is eeuwenlang gedomineerd door twee vestingsteden: Brielle en Hellevoetsluis. In beide is veel van de oude versterkingen bewaard gebleven. Hellevoetsluis bezit bovendien een gegraven dok, ontworpen door de befaamde Jan Blanken, en het Landtshuys, nu raadhuis, toegeschreven aan Pieter Post. Brielle kan bogen op de torso van de middeleeuwse Catharijnekerk met haar zware torenromp en een aantal belangrijke woonhuizen.

In het landelijk gebied treft men hier en daar weidse boerderijen aan. Boeiend zijn ook de Ambachtsherenhuizen in Heenvliet en Abbenbroek. In het duin van Voorne verrezen in deze eeuw drie interessante landhuizen: "het Reigersnest' in de stijl van de Amsterdamse school, een naamloos huis voor een directeur van Van Nelle dat als voorbeeld van het Nieuwe Bouwen kan gelden en het groots opgezette "Strypemonde' in de trant van de Delft School. Een belangrijk pluspunt van de serie is dat zij ons ook vaak een blik op het interieur gunt, niet zelden bij gebouwen die niet of moeilijk toegankelijk zijn.

Helaas moet ik deze bespreking in mineur eindigen. Niettegenstaande de onmiskenbare kwaliteit van tekst en illustraties is er een reëel gevaar dat de serie onder het bezuinigingsmes zal sneven. En dat terwijl de laatste afleveringen al uitverkocht waren vóór het einde van de officiële "ramsjtermijn' van twee jaar.