Studenten massaal tegen Milosevic; Televisie waarschuwt ouders: geef kinderen geen vuurwapens

BELGRADO, 19 JUNI. Een kwartier lang zitten honderden studenten tegenover een lege stoel met de foto van de Servische president Slobodan Milosevic. Dan breken zij juichend op om terug te keren naar de faculteitsgebouwen in het centrum van Belgrado, die ze vandaag voor de vijfde achtereenvolgende dag bezet houden. “Het academisch kwartiertje is voorbij, de president heeft onze uitnodiging voor een gesprek niet aangenomen”, constateert een van de studentenleiders. De studentenacties in Belgrado zijn een groot succes, meent hij: steeds meer slogans, spontane popconcerten en betogingen, matrassen voor de nacht in de collegezalen, en door solidaire burgers ter beschikking gestelde frisdrank en broodjes.

President Milosevic, wiens aftreden de studenten eisen, wordt er met de dag zenuwachtiger onder. Zijn staatstelevisie laat steeds meer “leden der werkende klasse” aan het woord, die de belhamels die “op staatskosten politiek bedrijven” aan het werk willen sturen. De Servische premier, Radovan Bozovic, sommeerde gisteren de rectoren van Serviës universiteiten, onmiddellijk zorg te dragen voor de “depolitisering” van hun instellingen.

De studentenbeweging neemt echter dagelijks in omvang toe. Daar komen in de verte al honderden economie-studenten aan, zwaaiend met hun studentenkaart, en “Slobo ga weg” roepend. Zij komen aankondigen dat ook hun faculteit in staking is gegaan. Bij het passeren van het gebouw van filosofie dwarrelen de vlugschriften naar beneden, met teksten als “Wie wil er in een getto leven?” - een verwijzing naar de internationale boycot tegen Servië. “Wat is het verschil tussen onze en de Italiaanse mafia?”, zegt een ander papier. “Dat de onzen allemaal lid zijn van dezelfde partij” - een toespeling op Milosevic' ex-communistische SPS.

Op achttien van de 31 faculteiten van de universiteit van Belgrado zijn de studenten nu in staking. Ze hebben zich niet laten imponeren door de min of meer dreigende toon waarop Milosevic eergisteren, tijdens een gesprek met een universitaire delegatie, hun acties als het werk van baldadige jeugd verwierp en, zonder de studenten in de delegatie een blik waardig te keuren, de aanwezige rector van Belgrado sommeerde een eind te maken aan “misbruik van de jeugd voor de partijpolitiek”.

“Een belediging”, noemt een van de actieleiders de houding van de president. Een ander laat weten, “voor het eerst echt bang te zijn geweest dat het allemaal slecht kan aflopen”. Want net als alle anderen die nu in actie komen tegen de regering van Milosevic en het hele establishment van ex-communistische notabelen dat nog bijna overal in Servië de macht in handen heeft, doet ook onder de studenten het schrikbeeld van een burgeroorlog in Servië de ronde.

Belgrado is, net als de rest van Servië, een stad vol wapens. Bijna geen dag gaat voorbij zonder schietpartijen met duistere achtergrond. In sommige cafés vermaken oud-strijders van de fronten in Kroatië of Bosnië zich door elkaar olijk handgranaten toe te gooien. Een lokaal televisiestation maant ouders regelmatig, kinderen thuis niet met de revolver te laten spelen, omdat al een aantal keren kinderen hun vriendjes hebben neergeschoten. In een land, waar de televisie avond aan avond de studenten en andere opposanten van president Milosevic aan de schandpaal nagelt als “vijfde colonne”, kunnen vreemde dingen gebeuren.

Ook meer gestructureerd geweld tegen opposanten kan niet worden uitgesloten. Vojislav Seselj, de extreem-nationalistische leider van een goed bewapend privé-legertje dat zich bij het verdrijven en doden van moslims in Bosnië ten zeerste heeft onderscheiden, kreeg gisteren in het journaal van de Servische staatstelevisie alle gelegenheid de studenten te bevelen, terug te keren naar de collegebank. Het gaat niet aan, betoogde hij, dat door de staat gefinancierde instellingen als de universiteiten, worden “misbruikt” voor politieke doeleinden.

Ook eist Seselj de vervanging van de patriarch van de servisch-orthodoxe kerk, Pavle, omdat deze zich eveneens tegen Milosevic heeft gekeerd. Pavle ontving gisteren demonstratief een delegatie van de studenten en riep hen op, de dialoog met Milosevic te blijven zoeken, ook al liet de president dan gisteren verstek gaan, toen het hele groot-auditorium van de letterenfaculteit voor de lege stoel zat te wachten.

Waar de vrolijke acties van de studenten niet te stuiten lijken, gaat de rest van de oppositie heel wat behoedzamer te werk - ook wegens de angst voor burgeroorlog. Het intellectuele front tegen de president (Depos) de oppositiepartijen, de stroming binnen de SPS die zich tegen haar leider gekeerd heeft, zij hebben allen al lang geaarzeld eerdere plannen voor grote demonstraties in Belgrado door te zetten. Maar Depos heeft nu laten weten zondag over een week alsnog een demonstratie tegen Milosevic op touw te zetten. Naar verluidt hoopt de niet-universitaire oppositie dat vóór die datum de nieuwe Joegoslavische president, de algemeen geachte schrijver Dobrica Cosic, Milosevic ervan weet te overtuigen dat het in het landsbelang is terug te treden ten behoeve van een regering van nationale eenheid.

Naar zo'n aftreden ziet het inmiddels nog geenszins uit. Weliswaar laat de politie de studenten ongemoeid, maar de toon van de presidentiële propaganda wordt met de dag agressiever. “Hoe kunnen een paar duizend studenten wijzer zijn dan de miljoenen die op Milosevic gestemd hebben”, meent een fabrieksarbeider in het journaal. Steunbetuigingen aan de president lijken bij de staatstelevisie binnen te stromen: van Serviërs uit Canada, van oorlogsveteranen uit Kosovo, en van niet-stakende studenten in Belgrado.

Volgens de oppositionele politicus Vuk Draskovic hoeven de opposanten in ieder geval niet bang te zijn dat Milosevic tanks tegen hen inzet, zoals in maart 1991. Draskovic verklaarde gisteren dat hem uit een gesprek met Zivota Panic, opperbevelhebber van het leger, was gebleken dat het zich buiten de politiek wil houden, en zelfs de dialoog met de oppositie zoekt. De legertop heeft dit zelf echter niet bevestigd - integendeel, de generale staf liet gisteren weten dat civiele onrust of “burgeroorlog” in geen geval zullen worden geduld.

Als de economie-studenten in optocht door Belgrado's belangrijkste winkelstraat, de Knez Mihaila, lopen, glimlachen de passanten wat, zonder afkeer, maar ook zonder zichtbaar betoon van sympathie. Bredere lagen van de bevolking lijken voorshands sceptisch te staan tegenover de pogingen de president ten val te brengen, ondanks de door de boycot snel toenemende armoede en werkloosheid, de inflatie van tachtig procent per maand, de lege winkels en de benzinerantsoenering.

En het wordt nog erger: “Nu nog verbreidt de regering een op niets gebaseerd optimisme”, zei de directeur van een grote bouwonderneming deze week op een conferentie van industriële managers, gewijd aan het ontbreken van enig regeringsbeleid ter opvanging van de gevolgen van de sancties. “Ik voorspel: over drie maanden stort de hele Servische economie in elkaar.”

Welke sociale en politieke gevolgen dat alles heeft, kan niemand nog voorspellen, ook de zo actieve studenten niet. “We hebben de verbinding met de arbeidersklasse nog niet gelegd”, geeft een student dramaturgie toe. “Maar het is net als bij een verkrachte vrouw: als die voor de rechter niet kan aantonen dat ze tegengestribbeld en geschreeuwd heeft, gelooft de rechter niet dat er echt sprake was van een verkrachting. Niemand kan later zeggen dat wij tegen Milosevic niet hebben gevochten en geschreeuwd.”

Foto: Dekking zoekend achter een bus probeert een inwoner van Sarajevo met een verlengde schop puin te ruimen. Gisteren bleef het in Sarajevo rustig, maar ook als er niet op grote schaal wordt gebombardeerd, blijft er altijd het gevaar van de sluipschutters. (Foto AP)