Kloosterhaar; Twents veen kraamkamer voor muggen

Wolken muggen tergen de inwoners van Kloosterhaar. De insekten komen uit het nabijgelegen veengebied. Het actiecomité "De mug moet plat' eist dat bestrijdingsmiddelen worden ingezet.

KLOOSTERHAAR, 19 JUNI. Tegen zonsondergang komen ze uit het drassige veen. Zwermen muggen. “Je kan niet rustig 's avonds in de tuin zitten met een hapje en een drankje”, zegt L. van Braam uit Kloosterhaar. Ze maakt een beweging alsof ze een mug doodslaat. “Je begint te meppen. Je smeert je in met middeltjes, niets helpt. Als je vier of vijf bulten hebt, geef je het op. Dan ga je naar binnen.”

Het Twentse Kloosterhaar telt vijftien straten. De zuidkant van het dorp ligt tegen de Engbertsdijksvenen aan, een uitgestrekt natuurgebied met bossen en plassen. De rand van het natuurgebied is een kraamkamer voor veensteekmuggen, die eieren leggen bij ondiepe waterpoelen.

“De omstandigheden waren de afgelopen tijd optimaal voor de mug. April was nat, mei warm. De explosieve groei van het aantal veensteekmuggen was het logische gevolg”, aldus S. van Dijk, opzichter van Staatsbosbeheer. “De jonge muggen gaan vanaf mei op zoek naar bloed in Kloosterhaar. Dat hebben ze nodig om op krachten te komen voor het leggen van eieren.”

De muggenoverlast is al tien jaar een probleem. Voornaamste veroorzaker van de plaag, zo bleek na onderzoek, is Staatsbosbeheer, dat begin jaren tachtig in het centrum van de Engbertsdijksvenen 25 hectare blank zette om de vorming van hoogveen te stimuleren. De omgeving van de plas die Staatsbosbeheer creëerde bleek een ideale broedplaats voor muggen.

In 1987 werd de muggenplaag ondraaglijk en de inwoners Van Kloosterhaar kwamen in actie. “We schreven een boze brief naar Staatsbosbeheer, waar we twintig dode muggen opplakten: de oogst van vijf minuten buitenleven in Kloosterhaar”, zegt Van Braam. Ze heeft een dik knipselboek over de muggenplaag voor zich liggen. Op de eerste pagina zit een foto uit de zomer van 1987 met daarop een kleuter, overdekt met tientallen muggebulten.

De brief vormde de inleiding van een hete zomer. Van Braam richtte een actiecomité op: "We zijn het zat, de mug moet plat'. Uit een enquête bleek dat 1.248 van de 1.600 inwoners last hadden van de muggenplaag. De emoties richtten zich tegen Staatsbosbeheer. “Dorpelingen kwamen met schoppen op hun schouder naar een vergadering en dreigden de dammen rond de grote waterplassen door te steken als Staatsbosbeheer niets aan de plaag zou doen”, aldus Van Braam.

Na de klachten investeerde Staatsbosbeheer een miljoen gulden in de bestrijding van de muggen. Een terrein waar veel muggelarven werden gevonden werd uitgebaggerd, een kanaaltje werd omgeleid. Door dammen aan te leggen en sloten dicht te schuiven werd een onderscheid gecreëerd tussen natte delen, waar de ontwikkeling van hoogveen werd gestimuleerd, en droge terreinen. Muggenlarven ontwikkelen zich langzaam in diep water en verdrogen op het zand. Sinds de maatregelen loopt het aantal muggen jaarlijks terug.

Maar dit jaar is het weer raak. Bij het comité kwamen weer klachten binnen. “Een terrein van 35 hectare dat wij als waterrijk hadden gepland, valt toch vaak droog”, aldus Van Dijk. “Dat leidde een paar weken geleden tot de golf van muggen.” Staatsbosbeheer wil Kloosterhaar nu voor eens en voor altijd verlossen van de plaag. Het terrein wordt drooggelegd. “Door deze maatregel zijn we weer terug bij af. We wilden in dit gebied de vorming van hoogveen stimuleren. Daar komt nu niets van, maar wij moeten de middenweg zoeken tussen natuurbescherming en een tevreden bevolking”, zegt Van Dijk.

Het actiecomité wil dat het bestrijdingsmiddel BTI wordt ingezet, een biologisch afbreekbare stof die muggelarven doodt. Van Braam: “Ik ben blij dat Staatsbosbeheer eindelijk gaat droogleggen. Maar dat is een oplossing voor de lange termijn. Wij vinden dat BTI één keer gestrooid moet worden om ons de zomer door te helpen”.

De gevolgen van BTI in het gebied moeten eerst onderzocht worden, vindt regiohoofd van Staatsbosbeheer P. van den Tweel. Dat kost tijd. Staatsbosbeheer heeft voor gebruik van BTI toestemming gevraagd bij het ministerie van landbouw en de Natuurbeschermingsraad. “Ambtelijke molens malen langzaam”, meent Van Braam. “Voor die toestemming er is, is de zomer voorbij.”

Het dorp vindt dat Staatsbosbeheer zich van zijn slechte kant laat zien, omdat het middel BTI niet onmiddellijk kan worden toegepast. Dat BTI de afgelopen jaren niet is getest wordt de organisatie zwaar aangerekend. Tijdens een vergadering vorige week liepen de gemoederen hoog op. “BTI is vrij in de handel”, zo wisten aanwezigen. “Als Staatsbosbeheer niets doet, gooien we het zelf wel in het water.”

Foto: L. van Braam uit Kloosterhaar (Foto Sake Elzinga)