India hard op weg naar eigen koers in de ruimtevaart

India is vastbesloten zich een zelfstandige plaats te veroveren in de internationale ruimtevaart. Tegenslagen zijn daarbij tot dusverre niet uitgebleven, maar onlangs boekte ISRO, de Indiase organisatie voor ruimteonderzoek, een belangrijk succes met de geslaagde lancering van de kleine 106 kilo wegende satelliet SROSS-3, die met een in eigen land ontwikkelde en gebouwde draagraket in een - overigens iets te lage en daardoor minder duurzame - baan om de aarde werd gebracht.

Het was zelfs de eerste keer dat een lancering met deze volledig op vaste brandstof werkende raket, de viertraps ASLV, met redelijk succes werd bekroond, nadat twee eerdere pogingen - met de SROSS-1 en -2 in 1987 en '88 - met een even onbedoelde als voortijdige plons in de Golf van Bengalen waren geëindigd.

Overigens werd India al op 18 juli 1980 het zevende land ter wereld dat met succes een eigen kunstmaan met een raket, de SLV-3, vanaf zijn grondgebied lanceerde: de slechts 35 kilo wegende Rohini-1. In 1981 en '83 volgden nog twee, waarvan er een in een veel te lage baan kwam en al na negen dagen naar de dampkring terugviel en verbrandde.

Het vermogen van de nu met succes afgevuurde (23,5 meter lange en 40 ton wegende) raket is nog steeds betrekkelijk gering, maar het positieve resultaat van de lancering wordt door India wel gezien als een belangrijke nieuwe stap op weg naar de bouw van krachtigere aandrijfsystemen, zoals de PSLV. Die PSLV, waarmee begin volgend jaar een eerste proefvlucht moet plaatshebben, is vooral bedoeld voor het lanceren van satellieten (onder meer voor meteorologische doeleinden, aardobservaties en milieuonderzoek) van tegen de duizend kilogram in een polaire baan. Voor die IRS-lanceringen werd tot dusverre steeds gebruik gemaakt van Sovjet-raketten.

Daarnaast wordt gewerkt aan de nog veel krachtigere GSLV voor het in de ruimte brengen van geostationaire satellieten (met name voor communicatiedoeleinden) die in een cirkelvormige baan op 36.000 km boven de aarde moeten worden geparkeerd. Voor die GSLV heeft India - Amerikaanse dreigementen met handelssancties laconiek trotserend - recentelijk nog voor een bedrag van 450 miljoen gulden aan geavanceerde Russische rakettechnologie en -motoren besteld, die, zo hoopt New Delhi, in de periode 1994-95 zullen worden geleverd. Dergelijke motoren, met bewezen betrouwbaarheid, zullen dan naderhand door India in licentie worden gebouwd.

Naar verwachting zal die GSLV overigens pas zo rondom de eeuwwisseling operationeel zijn en tot die tijd zal India voor dit soort lanceringen nog een beroep moeten blijven doen op buitenlandse raketsystemen, zoals bij voorbeeld de Europese Ariane.

In de eerste helft van juli zal India's eerste volledig in eigen land ontwikkelde en gebouwde communicatiesatelliet, de geavanceerde Insat 2A, met een dergelijke Ariane 4-raket worden gelanceerd vanaf de basis Kourou in Frans-Guyana. Twee eerdere versies van de Insat werden nog gebouwd door Amerikaanse bedrijven en ook door de VS gelanceerd.

Maar daar zit men in India niet meer op te wachten. Van de gecombineerde weer- en communicatiesatelliet Insat 1A, die in april 1982 met een Amerikaanse Delta-raket werd afgevuurd, gingen de zonnepanelen voor de energievoorziening slechts gedeeltelijk open, waardoor het toestel maar betrekkelijk kort (op halve kracht) werkte. In de Indiase pers kwam het daarop prompt tot beschuldigingen van sabotage. Amerika - met zijn toenmalige monopoliepositie op het gebied van verbindingskunstmanen - zou er gewoon niets voor voelen om de "concurrentie' in het zadel te helpen. Het weekblad Bombay Blitz schreef: “Insat 1A stierf niet, maar werd vermoord”.

Hetzelfde verwijt wordt nu opnieuw gehoord in verband met de Amerikaanse dreiging met handelssancties als India zijn bestelling van Russische rakettechnologie niet annuleert.

Overigens weet India heel goed, dat zijn nationale ruimtevaarttechnologie bijna dertig jaar achterloopt op die in het Westen en dat het op dit gebied nog niets heeft gedaan dat al niet veel eerder door anderen is gedaan. ISRO verdedigt de eigen activiteiten echter hardnekkig en beweert dat ze deel uitmaken van een politiek streven om een onafhankelijke rol te spelen als de meest vooruitstrevende van de onderontwikkelde landen.

Ook in dit opzicht wil India zijn status als niet-gebonden land onderstrepen. Trouwens, als het land straks daadwerkelijk beschikt over raketten als PSLV en GSLV, wordt zijn ruimtevaart aanzienlijk goedkoper dan indien het aangewezen blijft op de dure lanceermiddelen van Amerika en Europa. Bovendien wordt het eraan bestede geld dan in eigen land uitgegeven.

Met de op 20 mei gelanceerde onderzoekskunstmaan SROSS-3, die werd afgevuurd vanaf de basis Sriharikota (een eiland tegen de oostkust aan de Golf van Bengalen), worden onder meer gegevens verzameld over gammastraling in de ruimte, maar Indiase ruimtevaartdeskundigen zeggen dat het nationale ruimtevaartprogramma - waarbij nu al zo'n 17.000 mensen werkzaam zijn - toch voornamelijk zal zijn gericht op praktische doeleinden, “die het gehele land ten goede moeten komen”.

Er wordt niet over gepiekerd om programma's op poten te zetten voor het op eigen kracht in de ruimte brengen van astronauten. De zeven dagen durende ruimtevlucht van Rakesh Sharma in april 1984 aan boord van het Russische ruimtelaboratorium Saljoet-7 was voornamelijk te danken aan een (gratis) "vriendschappelijk gebaar' van Sovjet-zijde.

Medewerkers van ISRO wijzen erop dat de Indiase ruimtevaartprogramma's bedoeld zijn om “oplossingen te vinden voor typische problemen” van dit land en andere Derde-wereldlanden, zoals de enorme bevolkingsgroei, gezondheidszorg, ontvolking van het platteland, natuurrampen, slecht of zelfs in het geheel niet beheerde natuurlijke hulpbronnen enzovoort. Daarvoor zijn milieusatellieten, communicatie-kunstmanen en weerkundige waarnemingssatellieten nodig.

Intussen blijven de ruimtevaartactiviteiten van India een wonderlijk contrast vormen met het leven van alle dag. In het recente verleden vervoerde ISRO een eigengebouwde kunstmaan op een platte wagen, getrokken door een (heilige) koe, naar een proefterrein. De organisatie was apetrots op die merkwaardige combinatie van oude tradities en geavanceerde technologie en nam een foto van de satelliet-op-de-ossekar zelfs op in een voor promotiedoeleinden bestemde diaserie.