Luns: benaderd voor coup door generaals

DEN HAAG, 18 JUNI. Oud-minister van buitenlandse zaken Joseph Luns is begin 1965 benaderd door “drie of vier generaals” die een staatsgreep wilden plegen en hem vervolgens tot minister-president benoemen. Dat zegt Luns in het vandaag bij uitgeverij Het Spectrum in Utrecht verschenen boek "De wereld volgens Luns', geschreven door de historicus J.G. Kikkert.

Volgens Luns, die de identiteit van de generaals niet onthult, had hij uitgeroepen: “Heren, hoe is het mogelijk. Wat bezielt u. U krijgt geen bataljon bij elkaar. Nog daargelaten dat ik hier niet aan mee wens te doen, is er geen begin van kans dat in Nederland een militaire staatsgreep mogelijk is. Van wie denkt u gebruik te maken? Van regimenten grenadiers en jagers? Van beroepsmariniers?”

De generaals vertelden, aldus Luns, een vaag verhaal over vertrouwensmannen in de krijgsmacht en over een geheimzinnige organisatie “waar ik zelfs niets van wist”. Luns zou hun hebben gezegd dat ze geboft hadden bij hem te zijn gekomen. Ieder ander zou onmiddellijk in paniek groot alarm hebben geslagen en daarmee de stabiliteit hebben bedreigd van het land dat zij tot "bananenmonarchie' wilden maken. “Zij gingen ontmoedigd heen”, aldus het relaas van Luns, die vervolgens wel een aantal collega's op de hoogte stelde en ook de vice-president van de Raad van State, Beel, informeerde.

Waarom de generaals een staatsgreep wilden, maakt Luns in het boek niet duidelijk. Hij spreekt van de “geweldige gefrustreerdheid van een aantal militairen” en van “een grote mate van wereldvreemdheid” bij deze mensen. Wellicht stoorden zij zich aan de komst van het kabinet van de KVP'er Cals, die als PvdA-gezind werd gezien.

Kikkert volgt in het boek Luns' negentienjarige ministerschap (1952-1971) en diens elfjarige periode als secretaris-generaal van de NAVO (1972-1984), waarbij hij Luns zelf voortdurend aan het woord laat. Een van de vragen die in het boek uitvoerig aan de orde komen is waarom Luns nooit minister-president is geworden en wel veel kleurlozere KVP'ers als Marijnen en De Jong. Luns zelf zegt dat hij die functie nooit heeft geambieerd. Tegelijkertijd suggereert hij echter dat "Soestdijk' een dergelijke benoeming ook zou hebben tegengehouden, zonder daar nader op in te gaan.