Knagend Deens gevoel en scepsis bij debat over Europa

LEIDEN, 18 JUNI. Is het Verdrag van Maastricht een “pot met wormen” of het hoogtepunt van het Europese ideaal? De vraag of de Denen met hun "nej' gelijk hebben deed gisteravond in de Stadsgehoorzaal van Leiden het federale Europa, jarenlang een geloofsartikel in de Nederlandse politiek, een beetje verbleken. Voor VVD-leider Bolkestein bestaat er niet één Europees ideaal: het "F-woord' federalisme heeft volgens hem meer met "franje' te maken. Maar voor J. Penders (CDA), lid van het Europese Parlement, is het "integratie-ideaal' niet te bevriezen, terwijl PvdA-fractieleider M. Wöltgens de "verzorgingsstaat' tot “Europees ideaal” van de volgende eeuw verheft. Maar onder de 300 aanwezigen bij het door NRC Handelsblad georganiseerde debat knaagde het Deense gevoel, de scepsis groeide naarmate de avond vorderde. De gulden, de mafia, de grote landen: wat gaat er gebeuren? Een ruime minderheid van circa veertig procent stemde en passant tegen "Maastricht' terwijl in de zaal toch maar weinig GPV'ers zaten.

Volgens Bolkestein hebben de lidstaten in de EG vooral een oplossing van de eigen problemen gezien. “De arme lidstaten wilden meer geld, Duitsland wilde zich ontplooien, Frankrijk met grandeur spelen, België de regio's ontwikkelen en voor Nederland was "een Europa zonder machtspolitiek' de ratio achter het federalisme.” De VVD-leider is de Denen dankbaar dat ze de luchtballon van "Maastricht' hebben doorgeprikt. Volgens hem is één federaal Europa niet meer dan een hersenschim. “Er is geen soeverein Europees volk want er is niet een Europese publieke opinie.” De opmerkingen van Bolkestein waren Penders een gruwel. “We moeten doorgaan met "Maastricht'. Je kunt de EG niet alleen tot het economische beperken. We moeten werken aan de interne markt en de armere lidstaten de koopkracht bieden om mee te doen”, aldus de Europarlementariër. Wöltgens ziet ook gevaren als "Maastricht' sneuvelt. “Het gevaar bestaat dat het nationalisme een legitieme basis krijgt als de EG verbrokkelt. Ik vrees dat een geweldige desintegratie een gevolg is als "Maastricht' mislukt.”

Voor Bolkestein moet "Maastricht' beperkt blijven tot een interne markt en een monetaire unie. De rest - het cohesiefonds voor steun aan armere lidstaten en het sociale handvest - noemt hij “een kerstboom”. Ook Wöltgens is voor de EMU omdat Nederland in het huidige monetaire stelsel niet veel meer kan doen dan de discontopolitiek van de Duitse Bundesbank “op een kwartier” te volgen. “In de EMU zitten we mee aan tafel en kan Nederland in de Centrale Bank zijn zegje doen.” De PvdA-fractieleider blijft echter op zijn hoede als het gaat om de sociale politiek. Hij vreest dat “sociale concurrentie en dumping in Europa” ten koste gaat van de Nederlandse verzorgingsstaat. Bolkestein weet nog niet hoe hij zal stemmen als de ratificatie van "Maastricht' in de Kamer aan de orde komt. Hij zou het liefst "Maastricht' openbreken, en de “kerstboom” kappen. Wöltgens wil doorgaan met de ratificatie. Maar hij ziet "Maastricht' slechts als een “tussenstap” en bepleit om op korte termijn weer een intergouvernementele conferentie (IGC) te houden om een "nieuw verdrag' te maken. Penders wil echter Denemarken onder druk zetten. Hij hoopt dat de elf overige lidstaten zullen ratificeren en vervolgens Denemarken zullen vragen alsnog mee te doen óf de groep van elf toestemming te geven “alvast met "Maastricht' te beginnen”.

Denemarken toonde meer aan dan het manco van "Maastricht': ook de kloof tussen politiek en burgers werd pijnlijk blootgelegd. Penders ziet één oplossing: meer bevoegdheden voor het Europese Parlement. De opmerking werd onthaald met hoongelach. Is het verhaal van het "democratische deficit' een sleetse grap geworden? Bolkestein had tevoren niet nagelaten het Europarlement te kapittelen: tijdens de stemming over "Maastricht' bleken circa 200 Euro-politici afwezig. “Slechts 43 procent stemde voor”, concludeerde de VVD-leider. Hij vroeg zich af of het goed zou zijn meer bevoegdheden naar het Europese Parlement over te hevelen terwijl de kloof tussen burger en nationaal parlement al zo groot is. “Herkennen de burgers zich in het Europarlement als ze zich niet herkennen in hun nationale parlement?” Zijn woorden bleken meer te zijn dan een retorische vraag. Want ook Wöltgens wees, bijna plichtmatig, op het “democratisch tekort”: “Europa is ver weg van de burgers. Het is een zaak van professionals die elkaar op de vliegvelden tegenkomen”. Maar aan het eind van het debat maakte hij een draai en deelde de scepsis van Bolkestein over de Straatsburgse Euro-politici. “We moeten wél voorzichtig zijn met het overdragen van bevoegdheden aan het Europese Parlement omdat veel burgers zich al niet meer herkennen in hun eigen nationale parlement.”

Foto: Een deelnemer aan het debat. (Foto NRC Handelsblad/ Leo van Velzen)