Jarenlang was Mellery vuilnisemmer van Nederland

MELLERY, 18 JUNI. De toegang is sprookjesachtig. Vanaf een abdijpoort uit de twaalfde eeuw voert een kasseienweg door een landschap van bloeiende velden en bossen naar het dorp. "Denk aan onze kinderen; rijd voorzichtig' meldt een bord. Maar dat lijkt overdreven: het is doodstil in Mellery. Toch lopen de kinderen uit het Waals-Brabantse dorp gevaar: jarenlang fungeerde de plaatselijke stortplaats als vuilnisemmer voor België, Nederland en Duitsland. Na lang aandringen van vijf huisartsen uit de streek verrichtte het Instituut voor Hygiëne en Epidemologie een steekproef onder 51 van de 600 inwoners van Mellery. Daaruit bleek dat bij ten minste 45 van hen veranderingen in het chromosomenpatroon zijn opgetreden, waardoor zij kans lopen kanker te krijgen. Bij vruchtbare vrouwen bestaat een verhoogd risico op een miskraam of een misvormde foetus.

Het schandaal van Mellery is nog lang niet ten einde. H. Cloes (65) van de plaatselijke milieu-organisatie bladert verwoed in zijn imposante stapel dossiers. Steeds duiken bekende namen op: Kempen, Zegwaard, Capelle aan de IJssel. De verwoesting van het milieu in Mellery begon tien jaar geleden toen de Vlaming J. Heremans, eigenaar van de plaatselijke zandafgraving, toestemming kreeg industrieel afval te storten. De bevolking van Mellery dacht er het zijne van. “Vooral de Hollanders kwamen midden in de nacht. Hun afval was bedekt met autostoelen”, zegt Cloes. Van 1982 tot september 1989 is naar schatting 450.000 ton afval gestort in Mellery, bestaande uit minstens honderd verschillende schadelijke stoffen. De hoeveelheid is zo imposant dat alleen het volume van het afval vast staat; de analyse van de schadelijke stoffen is nog onvolledig. Aangetroffen is onder meer benzeen, tolueen en 25.000 ton aniline. Ook zou er arsenicum zijn gestort.

Een deel van de stortingen was min of meer legaal: "afvalkoning' Heremans en de transporteurs maakten handig gebruik van de leemtes in de Belgische wetgeving. Zo verbood Vlaanderen in 1983 de import van chemisch afval uit het buitenland of uit een andere regio. Wallonië nam pas later zo'n wet aan, zodat een tijd lang ook de Vlamingen hun afval in Wallonië konden dumpen. Bovendien fungeerde de controle op de dumpingen niet of nauwelijks. Tussen november 1985 en december 1987 stortten twee Nederlandse bedrijven zonder vergunning 30.660 kubieke meter verbrandingsassen uit de provincie Zuid-Holland in Mellery. De Waalse autoriteiten maakten een proces-verbaal op maar er gebeurde verder niets.

Tegelijkertijd hadden ook illegale stortingen plaats. Een bewoner uit Mellery herinnert zich: “Om twee uur 's nachts zag ik een vrachtwagen het dorp inrijden. Even later rook ik zwaveldampen. Mijn ogen raakten geïrriteerd. Ik belde de politie en de brandweer. Die kwamen, maar traden niet op.” Pas nu is bekend dat ook het Belgische ijzerbewerkingsconcern Cockerill-Sambre op grote schaal schadelijk afval in Mellery heeft gedumpt. De stortingen in het vlak bij Mellery gelegen Mont Saint Guibert gaan gewoon door. Cloes: “Daar is de hoeveelheid chemisch afval nog groter dan hier. De gezondheid van de bevolking is er nog niet onderzocht.”

De vuilstortplaats van Mellery biedt een merkwaardige aanblik. Links bevindt zich het plaatselijke kerkhof, rechts een naaldbos waarvan een deel is afgestorven. Of dat door de vervuiling komt, staat niet vast. De twee woningen naast de vuilstortplaats staan leeg. Ze werden tot voor kort bewoond door een echtpaar en hun dochter. De vrouw had last van diverse allergiën, de man kreeg een huidziekte. Toen hun dochter een te vroeg geboren kind ter wereld bracht, dat astma, bronchitis en problemen met de spijsvertering had, raadden artsen aan het gezin aan te verhuizen.

Het vervuilde gebied is deels afgesloten met hekken. Het is door de gemeente verboden het terrein en de weg erlangs te betreden maar er is geen bord geplaatst waarop dit staat aangegeven. Niemand trekt zich er dan ook iets van aan. De vervuilde grond is bedekt met aarde.

Vlak buiten het "weiland' bevindt zich een gasverbrander. Hoe lang het zal duren voordat alle gassen in de vervuilde grond zijn verbrand, is onbekend. Een bosmeertje vormt een van de weinige plaatsen in Mellery waar de vervuiling zichtbaar is. Uit gaten borrelt water met een blauwachtige laag op. Het is hetzelfde water dat in tuinen in de hoofdstraat aan de oppervlakte komt.

Talrijke specialisten hebben zich over de volksgezondheid van de bevolking van Mellery gebogen. Oncologen hebben geadviseerd de kinderen bij wie een verhoogde kans op kanker is geconstateerd te evacueren, anderen zijn het daar niet mee eens. De luchtvervuiling in Mellery is volgens de Waalse minister van volksgezondheid Lutgen acceptabel. “Maar de laatste luchtmeting dateert van augustus vorig jaar”, stelt dorpsbewoner M. Gérard. Hij behoort tot degenen bij wie inmiddels twee testen zijn verricht. Van de 600 inwoners werden 140 benaderd om aan de testen mee te doen; 51 gaven aan dit verzoek gehoor. De resultaten van de eerste test waren slecht. De toen 15-jarige zoon van Gérard scoorde 31 punten op een schaal van 80 waarmee genetische afwijkingen worden geconstateerd. Een gezond mens heeft een gemiddelde van zeven à acht.

In januari ondergingen 75 dorpsbewoners een vervolgonderzoek. Vrijdag maakte de huisartsen de resultaten bekend. Gérards zoon scoorde nu 68 punten. Dokter Berny, sprekend namens de groep huisartsen, meent dat is aangetoond dat de bevolking van Mellery nog altijd is blootgesteld aan giftige dampen. Hij raadt zijn patiënten aan zo veel mogelijk tijd elders door te brengen.