Erosie is grotere bedreiging voor Afrika dan verdroging

Voedseltekorten worden in Afrika meestal toegeschreven aan catastrofes als droogte of overstromingen, die gepaard gaan met erosie.

Maar volgens experts van het World Food Programme van de Wereldvoedselorganisatie (FAO) van de Verenigde Naties vormt het sluipende proces van uitputting van de bodemvruchtbaarheid een misschien nog wel grotere bedreiging voor de Afrikaanse voedselvoorziening, een proleem dat echter nauwelijks wordt onderkend. Jaar in jaar uit worden met de oogsten bodemmineralen van het veld afgevoerd. Als ze niet door een adequate bemesting worden aangevuld, kan dat volgens de FAO-experts tot een grotere catastrofe leiden dan de huidige droogte. Als de grond verarmt, neemt de biomassaproduktie af, het organische stofgehalte in de bodem daalt en de microbiële activiteit neemt af.

Recent onderzoek wijst uit dat de bodemvruchtbaarheid op veel Afrikaanse gronden hierdoor in een neerwaartse spiraal belandt, waarbij de oogsten steeds lager worden. Terwijl de bevolking blijft groeien zijn de oogsten in veel landen terug op het niveau van twintig jaar geleden. Miljoenen Afrikanen worden nu door droogte en honger bedreigd, maar het gebrek aan bodemvruchtbaarheid speelt de boeren eveneens parten.

Naar schatting verdwijnt in landen ten zuiden van de Sahara jaarlijks zo'n 60 kilo stikstof, 25 kilo fosfaat en 60 kilo kalium per hectare per jaar. In totaal vergt de Afrikaanse maisoogst jaarlijks meer dan drie miljoen ton plantenvoedingsstoffen van de Afrikaanse bodem. Dat staat in geen verhouding tot de compensatie die gegeven wordt door bemesting met kunstmest of dierlijke mest. zo raakt de bodemvruchtbaarheid voolledig uitgeput. Het ernstigst is de situatie volgens de FAO in landen als Burundi, Ethiopië, Kenya, Leshoto, Malawi en Rwanda. In economische termen vertaald zou hier spraken zijn van een verlies aan bodemvruchtbaarheid in de orde van miljarden dollars per jaar. De "verborgen kosten' van de stikstof- en fosfaatverliezen in Zimbabwe alleen al zijn over het gehele land bezien becijferd op 1,5 miljard US dollar per jaar. Kijkt men alleen naar bouwland dan gaat het om 150 miljoen US dollar.

Bij traditionele zwerflandbouw herstelt de bodemvruchtbaarheid zich vanzelf door het land na gebruik een aantal jaren braak te laten liggen. Door de mineralenkringloop, verwering van de bodem en door de mest van grazende dieren wordt de bodemvoorraad weer op peil gebracht. Door de toenemende bevolkingsdruk en de daarmee gepaard gaande landhonger komt men aan die brakperiode niet meer toe. Factoren als ontbossing, het verbranden van oogstresten en het gebruik van dierlijke mest om de kachel te stoken en de dagelijkse pot te koken dragen bij aan de verarming van de bodem. FAO-projecten om de bodemvruchtbaarheid in de ergst getroffen landen landen te herstellen komen maar moeizaam van de grond. (World Food Programme Journal, juni 1992)