Bratislava en Praag bezegelen lot van federatie

PRAAG, 18 JUNI. Václav Klaus, de anderhalve week geleden benoemde formateur van de Tsjechoslowaakse federale regering, wordt premier van de regering van de Tsjechische republiek, niet van de federatie.

Met die bekendmaking, gisteravond na de derde ronde van coalitiebesprekingen tussen Klaus en de Slowaakse verkiezingsoverwinnaar Vladimir Meciar, is de laatste hoop dat de Tsjechoslowaakse federatie in stand zou blijven de bodem ingeslagen.

“Gezien het feit dat wij niet langer geloven in de federale structuren heeft de leiding van de ODS (Klaus' partij, red.) besloten mij voor te dragen voor het Tsjechische premierschap”, zo zei Klaus op een gezamenlijke personferentie met zijn Slowaakse tegenspeler. Bij de besprekingen van gisteren waren wel de belangrijkste beginselen voor de nog te vormen federale regering vastgelegd. Die zal uit tien, in plaats van uit achttien ministers bestaan, en waarschijnlijk niet veel meer dan een soort werkcommissie worden die de splitsing van de Tsjechoslowaakse federatie moet begeleiden. Meciar meende dat die federale “werkregering” ten minste anderhalf jaar zal functioneren. Klaus toonde zich wat dat betreft veel sceptischer.

De Tsjechoslowaakse president, Václav Havel, die door de twee partijleiders werd geïnformeerd over de besprekingen, zei na afloop dat hij de beslissing van Klaus om niet het federale, maar alleen het Tsjechische premierschap op zich te willen nemen “volstrekt legitiem en begrijpelijk” vond. Hij zei zich wel het recht voor te behouden om de federale regering niet goed te keuren als het programma daarvan punten zou bevatten “die in strijd zijn met de grondwet die ik heb beloofd te eerbiedigen”, of als de voorgestelde premier naar zijn mening “incompetent” is.

Havel, zichtbaar gespannen en nerveus, zei verder aan te nemen dat het programma van de federale regering een “politieke mening” zal uitdrukken over “constitutionele stappen” die genomen moeten worden om duidelijk te maken “in wat voor een staat we leven”. “Het zal van deze stappen afhangen of ik deze regering goedkeur of niet.” De enige constitutionele mogelijkheid voor een oplossing zag de president in een referendum. Maar daarover bestaat verdeeldheid tussen Klaus' partij, de ODS, en Meciars partij, de HZDS: de ODS wil zo spoedig mogelijk een referendum, de HZDS zegt op z'n vroegst over een half jaar in staat te zijn een referendum te organiseren.

Bijzonderheden over de samenstelling van de federale regering zijn niet bekendgemaakt, daarover zal morgen in de vierde overlegronde in Bratislava worden gesproken. Gisteren is wel begonnen met de bespreking van wat Klaus “de fundamentele economische kwestie” noemde. Daarbij bleek dat “onze partners uitgaan van de confederatiebeginselen: elke staat werkt voor z'n eigen geld”.

Bij de besprekingen werd duidelijk, zo zei Klaus, dat zijn Burger-Democratische Partij ODS en de Beweging voor een Democratisch Slowakije HZDS totaal verschillende ideeën hebben over de federale staat. De Slowaken legden er opnieuw de nadruk op dat zij “internationale soevereiniteit” willen, met alle attributen die daarhij horen. Bovendien zullen zij de herverkiezing van Havel als federale president blokkeren.

Op de persconferentie verwierp de president de verwijten van Meciar dat hij niet boven de partijen zou staan en “een tweede machtscentrum” in de Praagse burcht heeft gevestigd. “Ik heb besloten geen commentaar te geven op zijn bezwaren tegen mijn persoon om de situatie niet te polariseren”, zo zei Havel.