Requiem dreigt voor produktieve spitsen

STOCKHOLM, 17 JUNI. Afgeladen voetbalstadions zijn in Zweden uitsluitend te bewonderen bij popconcerten van U2, Bruce Springsteen, Dire Straits. Maar daar is rekening mee gehouden op het Europese kampioenschap voetbal. Ondanks de toeloop van de helft van het aantal toeschouwers bij het EK in 1988 in Duitsland, is de opbrengst twee keer zo hoog. De grote sponsors hebben flink in de bus geblazen voor het opgeklopte media-evenement dat in zestien dagen door ongeveer 3,9 miljard mensen op de televisie wordt bekeken.

Zelfs de ergste wanprestatie van een deelnemend land wordt door de UEFA nog gehonoreerd met een financiële compensatie van ruim vier miljoen gulden. De KNVB kan bij een eventuele prolongatie van de Europese titel van Oranje zelfs het dubbele tegemoet zien. Hetgeen de vraag oproept in hoeverre de grote geldschieters in de nabije toekomst een produkt zullen blijven sponsoren dat in ijltempo op weg lijkt naar een sportief faillissement.

Slechts acht doelpunten in evenveel wedstrijden. Zou dat het beste zijn wat het Europese voetbal heeft te bieden? Het is een belediging aan het adres van de (televisie)kijkers die tegen beter weten in vergeefs op beter hopen en als een gedweeë kudde de povere verrichtingen van de overbetaalde acteurs volgen. Waarbij alle positieve voortekenen weer bedriegen. Terwijl er met internationaal erkende coaches als Cruijff en Platini die een aanvallende optiek voorstaan eindelijk licht aan het einde van de tunnel leek te bespeuren, schuiven ook de adepten van deze twee voetbal-goeroe's elkaar op het EK de bal risicoloos in de voeten. Het vooraf als voetbalfeest geafficheerde evenement dreigt sportief op een fiasco dreigt uit te lopen.

In de wandelgangen bij de UEFA in Stockholm gonst het van de speculaties al tijdens dit toernooi noodmaatregelen te nemen om de wankele toekomst van de voetbalsport te garanderen. Zo wordt overwogen de strafschoppen na verlenging te vervangen door een zogenoemde "sudden death', het eerste doelpunt dat wordt gemaakt is dan beslissend. Dat kan in elk geval voorkomen dat elftallen al halverwege de wedstrijd stoppen met het nemen van risico's en krachten beginnen te sparen voor de verlenging. “Maar dat lost allemaal niets op”, snoefde praktijkman Graham Taylor, bondscoach van Engeland. “Het GOS presteerde het zelfs ballen vanaf de helft van Nederland op de eigen keeper terug te spelen. Als een doelman in de toekomst zo'n bal niet meer op kan pakken schopt hij hem wel de tribune in. Zo zijn overal oplossingen voor te bedenken.”

In ieder geval lijkt op het EK het requiem te worden geschreven voor de grote spitsen. Het zout in de pap van het voetbalspelletje. Papin is er dit EK tot nu toe in geslaagd om slechts één doelpunt toe te voegen aan zijn totaal van 20 in 37 interlands, terwijl Marco van Basten en Gary Lineker nog op nul staan. Evenals de geblesseerde 32-jarige Rudi Völler die dit toernooi niet meer in actie komt. Ook dat is een teken aan de wand. Want waar het "Rudi, Rudi', als een agressieve echo door de Duitse supportersrijen zoemde als hij aan de bal was, maken de capriolen van Riedle, Klinsmann of Doll geen enkele emotie los.

Waarschijnlijk Völler, maar zeker Lineker, hebben hun laatste grote internationale toernooi in Zweden gespeeld. Een nieuwe aderlating voor deze aan bloedarmoede lijdende tak van sport. Want nieuwe talentvolle spelers die in de toekomst ook qua charisma tot hun niveau kunnen uitgroeien hebben zich in Zweden niet aangediend. Lineker (48 doelpunten in 79 caps) mist in het Engelse elftal nog twee treffers om het record van Bobby Charlton te verbeteren. Maar de tijd dringt. “Mijn taak is om honderd keer voor niets te lopen om dan misschien één keer een paar inches ruimte te krijgen waaruit ik kan scoren. Een vroege goal in de wedstrijd kan wonderen doen. Ik heb eerder op belangrijke momenten gescoord voor Engeland toen niemand er meer in geloofde. Tegen Polen op het WK in Mexico zelfs drie keer.”

Voor bondscoach Taylor blijft de zeldzame aanvaller de centrale figuur met wie Engeland vanavond tegen Zweden kwalificatie voor de halve finale kan afdwingen. Ondanks het troosteloze voetbal van het Engelse team tegen Denemarken en Frankrijk. Een ijverige Engelse journalist heeft uitgerekend dat Taylor in twee jaar 79 spelers heeft gerbruikt, en passant de inmiddels geblesseerde Paul Gascoigne in de kwalificatiewedstrijd voor het EK tegen Ierland heeft gepasseerd en derhalve in de ogen van de Engelsen totaal niet gecharmeerd is van "voetbaloplossingen'. Maar het geharde, fysiek altijd sterke Engelse gezelschap is ondanks het technisch weinig geacheveerde voetbal altijd een geduchte tegenstander. Zeker in een deelnemersveld dat bepaald niet overloopt van kwaliteit en nauwelijks excellente individualisten telt.

Daarmee rijst de vraag waarom Nederland op het moment suprême weer zo weinig presteert. Van alle landen beschikt Oranje qua individueel talent verreweg over het rijkste arsenaal aan spelers. Maar de behoudende Rinus Michels, met in zijn kielzog de "kleine generaal' Dick Advocaat, slaagt er tijdens zijn afscheid als gevierd internationaal coach toch niet in daar het optimale rendement uit te halen. Ogenschijnlijk doet hij mee aan de modieuze lokroep van een in zijn nek hijgende jeugdige concurrent als Johan Cruijff om met drie spitsen te spelen. Maar de tragiek is dat Michels daar de verkeerde spelers voor gebruikt. Bryan Roy en Rob Witschge mogen op de linkerflank weliswaar over een sterk linkerbeen beschikken, zij zijn ongeschikt als international op dit niveau.

Gullit is na een sterke eerste wedstrijd teruggezakt. Wouters en Rijkaard manifesteren zich als spelers die over hun top zijn. De afstandschoten van Ronald Koeman belanden voornamelijk naast het doel. Zodat qua superieure kwaliteit in feite alleen Marco van Basten en Dennis Bergkamp resteren bij Oranje. Hoewel dit toernooi heeft aangetoond dat kwartoog in het land der blinden al koning is en een elftal dat over een speler als Marco van Basten beschikt nooit definitief hoeft te wanhopen.

Als er nog iets positiefs over dit qua voetbal tot nu toe weinig geslaagde EK valt te melden dan is het dat er tot nu toe redelijk sportief wordt gespeeld. Alleen de ongecontroleerde charge van de Fransman Boli tegen de Engelsman Pearce was absoluut rijp voor rood. Het geweld is echter overgeslagen van het veld naar de straat waar de Engelse fans zich misdragen alsof er nooit een Heizel heeft bestaan. De Engelse officials wassen hun handen in onschuld. Zij wijzen er op dat in de eigen stadions thuis niets meer gebeurd en hebben de Zweedse autoriteiten voor dit EK er al voor gewaarschuwd dat hun vriendelijke aanpak van het supportersvandalisme vragen om problemen is. “Je kunt je ogen niet sluiten voor een algemene normvervaging omdat er toevallig een EK-voetbal is”, zegt een FA-woordvoerder die anoniem wil blijven in Stockholm. “Als je nu eens zou gaan kijken naar Engelse toeristen in Alicante, Mallorca of Benidorm dan zie je dezelfde excessen. Die beperken zich echt niet tot het voetbal.”

Foto: Jean-Pierre Papin, de Franse spits, toont vooralsnog alleen op de training zijn specialiteit. (Foto AP)