Mexicaanse oliemaatschappij zal wel grondig worden gereorganiseerd; Pemex blijft eigendom van de staat

MEXICO-STAD, 17 JUNI. Mexico zal de staatsoliemaatschappij Petróleos Mexicanos (Pemex) niet privatiseren. Pemex zal wel volledig worden geherstructureerd, waarbij op zeer beperkte schaal mogelijkheden zullen komen voor particuliere, ook buitenlandse, investeringen in de Mexicaanse olie-industrie.

Eind april haalde Pemex het wereldnieuws als veroorzaker van een gasontploffing in de stad Guadalajara, waarbij meer dan tweehonderd doden vielen. Het herstructureringsplan voor Pemex is gisteren aangeboden aan president Carlos Salinas de Gortari. Het Mexicaanse staatshoofd had de Pemex-directie en het ministerie van energiezaken en staatsondernemingen vorige maand dertig dagen de tijd gegeven om versneld met een nieuwe structuur op de proppen te komen.

Die nieuwe structuur bestaat uit een holding met vijf zelfstandige werkmaatschappijen: voor exploratie en primaire produktie, raffinage, gas, petrochemie en voor toegepast onderzoek in de vorm van het Mexicaanse Olie-instituut. De holding, die uit de onderdirecties financiën, administratie en operaties zal bestaan, blijft onder de controle van de staat door middel van een Administratieve Raad voor de Corporativo Pemex. Voorzitter van de Administratieve Raad is de minister van energiezaken, nu Fernando Hiriart.

De status van twee bedrijven waarin Pemex een belang heeft, blijft voorshands ongewijzigd. Het gaat om de bedrijven PMI Comercio en Mexpetrol. PMI (Petróleos Mexicanos Internacional SA de CV) werd in 1988 opgericht als naamloze vennootschap om alle inkomsten uit de export van ruwe olie en olieprodukten te kanaliseren. PMI is tot nu toe ook de titelhouder van de aandelen van het staatsbedrijf. Pemex bezit een meerderheidsbelang van 85 procent in PMI, dat besloten vennootschappen heeft in onder andere Nederland (PMI Holdings BV en PMI Services BV) en Curaçao (PMI Holdings NV). Het in Amsterdam gevestigde PMI Holdings BV beheert onder andere het aandeel van 5 procent van Pemex in de Spaanse staatsoliemaatschappij Repsol, met welke Pemex een vast leveringscontract heeft. Mexpetrol is een dienstverlenend bedrijf voor de olie-industrie waarover weinig meer bekend is dan dat Pemex er een belang van 25 procent in heeft, terwijl particuliere investeerders 65 procent van de aandelen bezitten.

Met de vernieuwing van de al veertig jaar bestaande, piramidale organisatiestructuur van Pemex hoopt Mexico onder meer tegemoet te komen aan de bezwaren van de Verenigde Staten en Canada tegen het handhaven van het Mexicaanse staatsmonopolie in de olie-industrie. Binnen de nieuwe structuur krijgen de werkmaatschappijen een grotere flexibiliteit bij de financiering van hun operaties en wordt op zeer beperkte schaal private en buitenlandse investering toegestaan. Hierbij gaat het voornamelijk om de secundaire petrochemie, een onderdeel waarop ook nu geen staatsmonopolie rust. De onwil om Pemex te privatiseren en de nationale olie-industrie open te stellen voor buitenlandse investeerders, is in het verkeerde keelgat geschoten bij de twee noorderburen van Mexico. Met de Verenigde Staten en Canada bevindt Mexico zich momenteel in wat de laatste ronden moeten zijn van de meerjarige besprekingen over de vorming van een vrijhandelszone tussen de drie landen. Het dossier "Energie' is een van de obstakels voor een snelle beeindiging van de besprekingen. Het dagblad El Financiero schreef gisteren in de berichtgeving over de herstructurering van Pemex, dat in de afgelopen weken 15 van de 85 voetangels en klemmen van het Energiedossier uit de weg zijn geruimd, zodat er nog 70 overblijven.

De versnelde herstructurering van Pemex is een direct gevolg van de ramp in Guadalajara, waar op 22 april door een lekke pijpleiding van Pemex benzine in de riolering terechtkwam en ontplofte. In de daaropvolgende chaotische dagen ontkende Pemex elke betrokkenheid bij de ramp, tot de procureur-generaal in opdracht van de president ondubbelzinnig de schuld van het staatsbedrijf vaststelde. Deze, en eerdere, als "typische Derde-Wereldramp' gekwalificeerde ontploffingen en de naweeën ervan, overtuigden Salinas van de noodzaak de reeds in studiefase verkerende herstructurering snel te laten uitvoeren. Adviezen van het internationale adviesbureau McKinsey liggen ten grondslag aan de nieuwe structuur. Onafhankelijk daarvan voert het Californische ingenieursbureau Bechtel momenteel een onderzoek uit naar de veiligheidsrisico's van alle Pemex-operaties in Mexico. Dat zo'n onderzoek dringend noodzakelijk is werd zondag weer eens bewezen toen opnieuw aardgas ontsnapte uit een Pemex-pijpleiding, ditmaal in Mexico-Stad, waardoor vele honderden mensen tijdelijk moesten worden geëvacueerd.

Hoewel president Salinas maandag de officiële resultaten van de herstructureringsoperatie kreeg voorgelegd, voerde hij vorige week al overleg met directeur-generaal Francisco Rojas van Pemex en energieminister Hiriart over de voorstellen. Salinas zei bij die gelegenheid dat het besluit om de olie-industrie niet te privatiseren een uitdaging inhoudt voor alle Pemex-werknemers “om efficiënter en vooral veiliger” te gaan werken. Rojas zal zeer waarschijnlijk worden benoemd tot directeur van de nieuwe Holding. De (evenals Pemex zelf door de regerende Institutionele Revolutionaire Partij gecontroleerde) vakbond van Mexicaanse oliewerkers liet bij monde van voorzitter Sebastián Guzmán Cabrera weten de herstructurering te begroeten als een prudente stap, ook als die duizenden werknemers hun baan zal kosten. Massa-ontslagen en de introductie van nieuwe technologieën bij Pemex zijn geoorloofd volgens de geldende CAO, aldus Guzmán Cabrera.

Pemex is de grootste onderneming in Mexico en de belangrijkste klant van de Mexicaanse fiscus. In 1990 bedroeg de jaaromzet 11,4 miljard dollar bij een produktie van 2,5 miljoen vaten ruwe olie per dag. In dat jaar had het bedrijf in totaal 170.000 werknemers in dienst. Pemex ontstond nadat de toenmalige Mexicaanse president Lázaro Cárdenas in 1938 de Mexicaanse olie-industrie nationaliseerde, een feit dat nog steeds als een grote heldendaad voortleeft in de geschiedenis van dit land.

Foto: Bij een gasexplosie in de Mexicaanse stad Guadalajara kwamen in april 184 mensen om het leven en raakten ruim 600 mensen gewond. Lozingen van staatsoliemaatschappij Pemex waren de oorzaak van de ramp. (Foto AFP)