Twee burgeroorlogen

IN JOEGOSLAVIË wordt nu een jaar gevochten, een burgeroorlog die begon in Slovenië, zich via Kroatië naar Bosnië-Herzegovina verplaatste en die zich nog verder zou kunnen uitbreiden naar Macedonië en vooral Kosovo.

Het gevolg: massale verwoestingen, duizenden doden, anderhalf miljoen vluchtelingen. De buitenwereld heeft alle zeilen bijgezet om de strijdende partijen ertoe te bewegen hun heil in overleg te zoeken. De EG, de CVSE en de VN, elk beschikbaar forum werd gebruikt. Het resultaat is, afgezien van dertien wapenstilstanden in Kroatië en acht in Bosnië, schamel: de oorlog in Kroatië is “ingevroren” zonder dat een begin is gemaakt met de oplossing van de territoriale geschillen, de oorlog in Bosnië kan elk ogenblik weer oplaaien.

In een andere hoek van Europa woedt al vier jaar een oorlog waaraan de internationale gemeenschap al die tijd nauwelijks aandacht heeft besteed: die in Nagorny Karabach, de door een Armeense meerderheid bewoonde enclave in Azerbajdzjan. Pas sinds enkele maanden, sinds Armenië en Azerbajdzjan lid zijn van de CVSE, worden internationaal pogingen ondernomen de oorlogvoerende partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen.

De resultaten van die pogingen zijn even schamel als ze in het geval van het voormalige Joegoslavië zijn. Bij de besprekingen in Rome, waarop de basis moet worden gelegd voor een vredesconferentie, ontbreekt nu eens de ene partij, dan weer de andere. Intussen gaat de oorlog door, met een verbittering en met dodentallen die verbijsteren.

DE WERELD is er drie jaar na het einde van de Koude Oorlog nog niet in geslaagd mechanismen te vinden die bijdragen tot conflictbeheersing nieuwe stijl. De fora van vroeger voldeden bij de gratie van het gezond verstand bij conflicterende partijen. Zelfs in de kilste periodes van de Koude Oorlog hadden topconferenties tussen Oost en West plaats en was er een vorm van dialoog.

De nieuwe conflicten in Europa zijn het werk van leiders die bij het wegvallen van de oude orde hun kans schoon zien vermeend onrecht - eeuwenoud vermeend onrecht vaak - recht te zetten en die daarbij uitgaan van het standpunt dat het doel elk middel rechtvaardigt: ze schrijven geschiedenis. Het gaat om meer dan macht, gebied, invloed, het gaat om het Servië, Kroatië, Azerbajdzjan van de 21ste eeuw, tegen de achtergrond van een geschiedenis die ver terugreikt.

Het maakt de taak van de buitenwereld die de vrede wil herstellen bijna hopeloos, zolang niet eerst het vechten ophoudt. Vredesconferenties, besprekingen, smeekbeden, sancties - ze leiden eerder tot het tegendeel van het beoogde: conferenties betekenen tijdwinst voor vechtende partijen en sancties maken oorlogvoerende leiders in eigen land eerder populair dan controversieel.

RESTEERT de optie van het militaire ingrijpen, zoals in sommige Westerse hoofdsteden steeds openlijker wordt bepleit. Een goed voorbeeld van wat een interventiemacht in crisisgebieden zoals ex-Joegoslavië te wachten kan staan is in Nagorny Karabach te zien geweest: de Russische militairen die daar gelegerd waren toen het conflict uitbrak, hebben geen vrede kunnen stichten. Integendeel: ze hebben de allergrootste moeite gehad zich in veiligheid te stellen.

De conclusie luidt dat de buitenwereld conflicten zoals in ex-Joegoslavië of Nagorny Karabach niet kan beïnvloeden, behalve door de strijdende partijen gelegenheid te bieden tot overleg en door humanitaire hulp te geven. Verder is de buitenwereld - helaas - machteloos.