Het verband tussen abortus en integratie

In Ierland zijn de onderwerpen abortus en verdergaande Europese integratie onlosmakelijk met elkaar verbonden. Aan de orde is de vraag in hoeverre ondertekening van het Verdrag van Maastricht Europese inmenging c.q. bescherming garandeert van de abortuspraktijk zoals die in Ierland sinds 1983 in de grondwet (art. 40.3.3.) is vastgelegd.

Nog vóór de regeringsleiders in december 1991 in Maastricht overeenstemming bereikten over hechtere integratie, was de Ierse regering er al door de anti-abortuslobby op gewezen dat een nieuw verdrag ertoe zou kunnen leiden dat het Europese Hof artikel 40.3.3. terzijde zou kunnen schuiven door uit te spreken dat Ierse vrouwen, ingezetenen van de EG, het recht hadden om gebruik te maken van diensten als abortusklinieken. De toenmalige minister van buitenlandse zaken, Gerry Collins, kreeg zijn Europese collega's zover dat zij een protocol bij het verdrag accepteerden waarin staat dat “niets in het verdrag over Europese Eenwording de toepassing in Ierland van artikel 40.3.3. van de Grondwet van Ierland zal aantasten”.

Noch de oppositiepartijen noch de Ierse bevolking wisten van het protocol voor dat het was aanvaard. De regering, van dezelfde samenstelling als de huidige, regelde de kwestie heimelijk.

Toen kwam, in februari 1992, de “miss X”-zaak, waarbij de Ierse attorney general, hoofd van het justitieel vervolgingsapparaat en lid van het kabinet, artikel 40.3.3. aangreep om een veertienjarig slachtoffer van verkrachting te beletten in Groot-Brittannië een abortus te ondergaan. De kwestie verstoorde de stevige anti-abortusconsensus in het land en rakelde de argumenten vóór abortus-onder-bepaalde-omstandigheden op.

De opschudding was enorm, vooral toen de rechter de attorney general aanvankelijk gelijk gaf en het meisje verbood de volgende tien maanden het land te verlaten. Op kosten van de regering ging de familie in beroep bij het Supreme Court. Dat liet het meisje gaan, oordelend (vier van de vijf rechters) dat het gelijke recht op leven van de moeder, die duidelijk suïcidaal was, niet gerespecteerd zou worden als haar verboden zou worden voor een abortus naar het buitenland te reizen. Maar de rechters (drie tegen twee) spraken ook uit dat alleen die vrouwen konden reizen, wier leven in gevaar gebracht werd door het voortduren van de zwangerschap.

Dit is de kern van de verwarring in Ierland. Het protocol bij het Verdrag van Maastricht, door anti-abortusactivisten gezien als een garantie dat het abortusverbod tot in eeuwigheid gehandhaafd zou blijven, beschermt nu een artikel 40.3.3. dat door het Supreme Court is uitgelegd als een mogelijkheid om abortus toe te staan. Voorstanders van een liberale wetgeving zijn juist verontrust omdat het protocol een wetsartikel beschermt waarmee het Supreme Court aan de vrijheid van reizen een beperking oplegt.

Nog vóór het Deense nee probeerde de nieuwe minister van buitenlandse zaken, David Andrews, daarom het protocol aangevuld te krijgen met de bepaling dat niets in artikel 40.3.3. in de weg zou staan van het recht van vrouwen om te reizen of om informatie te ontvangen over abortus. De overige EG-ministers stonden die manoeuvre niet toe uit angst dat een concessie aan Ierland een stroom van verzoeken uit andere landen los zou maken.

De regering-Reynolds heeft nu beloofd dat zij het recht op reizen en het recht op informatie deze herfst in een volgend referendum aan het Ierse volk zal voorleggen. De wettelijke consequenties van het oordeel van de Supreme Court in de zaak X zullen na de zomer worden besproken in het parlement. Daarnaast heeft premier Reynolds beloofd dat de attorney general geen vrouwen meer zal tegenhouden die voor abortus naar het buitenland reizen, indien - of mits - Ierland ja zegt deze aanstaande donderdag.