VVD streeft niet langer naar federaal Europa

APELDOORN, 15 JUNI. De VVD heeft een compromis bereikt over het geschil dat in deze partij bestond over Europa. De VVD streeft niet meer naar een “Unie op federale grondslag”, maar naar een Unie waarin “een aantal gemeenschappelijke aangelegenheden langs federale weg wordt behartigd”. De VVD-partijraad sprak zich zaterdag in Apeldoorn met deze volgens sommigen “Lubberiaanse formule” uit voor een “beperkt Europa”.

Het compromis bezweert een smeulend conflict tussen VVD-leider Bolkestein en een deel van zijn partij dat - geleid door de drie VVD-Europarlementariërs - de federale grondslag koestert. De VVD, de enige grote partij die momenteel een volwassen debat over Europa houdt, kiest met deze formulering voor een "mini-EG'. De EG moet volgens de VVD “beperkte bevoegdheden” krijgen: een kerntaken-Europa. De “federalisten” konden leven met dit compromis omdat tenminste het woord federaal behouden bleef. Ook Bolkestein was ingenomen met de nieuwe formule omdat deze aan het werkterrein van de EG paal en perk stelt.

Toch bleek tijdens het debat in Apeldoorn de invalshoeken van Bolkestein en de liberale "Eurofielen' verschillend te blijven. De VVD-leider bestempelde een federaal Europa als “ongewenst en niet nodig”. De Eurofiele liberalen zien het echter als de beste grondslag voor een “Europese rechtsorde”.

De VVD-leider had op de partijraad de wind mee na de uitslag van het Deense referendum over Maastricht. “De meerderheid der Denen vreest dat de EG een bureaucratische superstaat wordt, waar over hen maar zonder hen wordt beslist. Zij wijzen het Europa-in-wording van de technocratische bestuurders af.” Er was, zo meende Bolkestein, erg laatdunkend gereageerd op de uitslag van het Deense referendum. EG-commissaris Andriessen had de Denen voorgehouden dat er voor hun land op den duur geen plaats in de EG is als zij vasthouden aan hun "nej'. “Het is precies uit afkeer van dit soort arrogantie dat de meerderheid der Denen tegen heeft gestemd. Want wie heeft commissaris Andriessen gekozen? Niemand. In Brussel is nu al een anoniem en ondoorzichtig apparaat ontstaan waarvan de effectieve macht moeilijk te beoordelen is.”

De "federalisten' waren echter met deze opmerking niet ingenomen. H. Nord, ex-ambtenaar bij het Europees Parlement en voormalig VVD-Europarlementariër, hield de partijraad voor dat het wel erg makkelijk is om te ageren tegen de “anonieme bureaucratie” in Brussel. Nord, éminence grise in liberale kring, trad de afgelopen maanden op als de bemiddelaar tussen VVD-Europarlementariërs en de VVD-leider. Hij is samensteller van het rapport "Ongebroken Lijnen', dat pleitte voor een federaal Europa, maar ook van het VVD-rapport "Europa: een volgende akte', dat de grondslag was voor het huidige Europa-debat in de VVD. De EG is, zo meent Nord, vooral het werk van nationale ambtenaren die in de Brusselse gremia opereren, maar die de EG-ambtenaren als zondebok aanwijzen zodra het mis gaat. “Om nu de schuld maar te geven aan de Europese Commissie lijkt me op shooting the messenger”, aldus Nord. “Ik ben federalist in hart en nieren. Federalisme wordt dus verschillend beoordeeld. Goed, op bepaalde punten is Europa dan niet federaal. Maar we mogen het woord federaal niet schrappen want dan staat er niets meer. Dan geven we alles op.”

Volgens Nord is het compromis het maximaal haalbare voor de Euro-federalisten die de uitslag van het Deense referendum minimaliseerden. “Een partij als de VVD die altijd zo tegen het referendum is geweest, hoeft toch niet te letten op de uitslag van een referendum in een ander land”, zo meende een van hen. Volgens de liberale Eurofielen kunnen 50.000 Denen het integratieproces voor miljoenen Europeanen niet tegenhouden. Vorige week, tijdens een debat in de Kamer, had staatssecretaris Dankert de uitslag eveneens in deze bewoordingen gerelativeerd. Hij stuitte toen echter op het verzet van VVD-fractiespecialist F. Weisglas die deze houding als “arrogant” bestempelde. Weisglas, tot voor kort een federalist die spoorslags de koerswijziging van de VVD-leider volgde, voorzag zaterdag de relativerende opmerkingen van zijn Eurofiele partijgenoten niet van commentaar.

Bolkestein ziet alleen “marktconforme taken” voor de EG: de interne markt en de monetaire unie. Andere onderdelen van het EG-beleid, zoals het overhevelen van geld naar de armere lidstaten in Zuid-Europa en een sociaal beleid, wijst hij af. “Het pompen van geld naar armere lidstaten belemmert toetreding van kandidaatleden uit Oost-Europa, óf het gaat ons veel meer geld kosten. Mijn scepsis geldt ook het protocol van Maastricht. Wil men armere EG-lidstaten opzadelen met de arbeidsomstandigheden en daarmee ook de kosten van de rijke lidstaten. Dan ontneemt men hun de weinige voordelen die zij hebben.” Op een vraag van een VVD-lid of hij het verdrag van Maastricht aanvaardt zoals het er nu ligt, bleef Bolkestein het antwoord schuldig. Een lastige vraag want zowel het sociaal protocol als versterking van de fondsen voor arme lidstaten maken deel uit van het verdrag. Maar in het ratificatieproces heeft de Tweede Kamer een beperkte keus: voor of tegen. Een keuze à la carte heeft de VVD-fractie dus niet. Bolkestein liet alleen weten dat de monetaire unie het kernstuk van het verdrag is, en dat in zijn fractie “het gevoel bestaat” om daarmee in te stemmen.

Bolkestein vroeg zich echter wel af wat er van Nederland overblijft als een aantal bevoegdheden voor federale besluitvorming aan de EG is overgedragen. “Wat is het residu, wat blijft er over van onze nationale identiteit? Worden we dan als een soort Beieren in Duitsland of Wisconsin in de VS? Nee, dat wil ik niet. Nederland moet niet een soort Catalonië in Europa worden. Daarom is het belangrijk dat we dat uitspreken. We moeten weten wat we met federalisme willen en wat niet.” Volgens Bolkestein hebben de twaalf EG-lidstaten al aan soevereiniteit ingeboet. “Maar als staten moeten zij blijven bestaan. Europa is een gemeenschap van volkeren.” Maar de liberale Eurofielen vinden dat hun politiek leider koudwatervrees heeft voor de EG. “De nationale identiteit is niet hetzelfde als nationale soevereiniteit”, zegt Nord. “Wij zullen onze eigen identiteit niet verliezen. Achter een rookgordijn van "internationaal doen' willen we toch lekker onszelf zijn. De Nederlandse identiteit is één van de taaiste ter wereld.”