Verkeer en asfalt contra de klinkers

De gele klinkers zijn er nog, in hartje Sofia. Maar veel had het niet gescheeld. Er is over die gele klinkers nog een heel debat geweest, want alles moet anders, de hele samenleving moet anders, alles krijgt andere namen en andere bestemmingen. Maar de gele klinkers zijn er nog. Hoe lang?

De gele klinkers domineren een klein stukje in Sofia. Ze vormen het plaveisel van het Plein van de Nationale Vergadering, het plein met de majestueuze Aleksander Nevski-kathedraal, het parlement en het standbeeld van de Russische Tsaar-Bevrijder Aleksander II, de man aan wie de Bulgaren hun bevrijding van de Turken te danken hebben. Van het plein loopt de Russische Straat, die nu Boulevard van de Tsaar-Bevrijder heet, naar een groot plein, dat aan de ene kant wordt begrensd door het vierkante betonnen mausoleum van Georgi Dimitrov, de vader van het Bulgaarse socialisme, en aan de andere kant door het vroegere koninklijke paleis, waar sinds de val van dat koninkrijk het Nationaal Museum is gevestigd, een mooi zachtgroen gebouw dat dringend een verfje nodig heeft. Op dit plein, het 9 September Plein, hielden de rode machthebbers op de plechtige feestdagen van het socialisme hun parades.

Dan bedekken de gele klinkers ook nog de straat langs het kolossale voormalige partijhoofdkwartier en het al even kolossale gebouw van de regering naar het plein met het grote warenhuis Tsoem en het Sheraton Hotel. Daar pas begint het asfalt.

Veel is hier veranderd, niet zozeer in aanzien alswel in bestemming, en in naam. Het mausoleum van Dimitrov is leeg. De vader van het Bulgaarse socialisme, die zo lang gebalsemd en in een blauw pak te kijk heeft gelegen achter altijd door schildwachten bewaakte ijzeren deuren, is verwijderd en gecremeerd. Het betonnen vierkant staat nu leeg. Er is een competitie geweest voor een nieuwe bestemming, volgens sommigen moest het een museum van het totalitarisme worden, volgens anderen een nachtclub. De competitie werd gewonnen door een architect die onder deze gele klinkers van het 9 September Plein in het door de communisten ook hier gegraven tunnelsysteem onder de stad een winkelcentrum wilde aanleggen, met het mausoleum als ingang. Maar bij nader inzien heeft men ook van dat plan maar afgezien: zo veel graafwerk was te kostbaar. En dus wacht het mausoleum, beklad met graffiti en zonder schildwachten, leeg op zijn nieuwe bestemming.

Het 9 September Plein heet ook geen 9 September Plein meer. Na de omwenteling van 1989 eisten de democraten dat het naar hun grootse prestatie zou worden genoemd: Plein van de Democratie. De communisten, of ex-communisten, hielden vast aan de oude naam, 9 september was immers de dag van de Bulgaarse bevrijding in 1944, dat was geen communistische, maar een Bulgaarse feestdag. President Zjeljoe Zjelev hakte ten slotte de knoop door: het plein heet nu naar de eerste vorst na de verdrijving van de Turken het Aleksander Battenberg Plein.

Over de gele stenen is nog lang gesproken. Het zijn mooie stenen, ze geven de stad karakter, ze zorgen voor een aparte sfeer, ze zijn glad en glimmend, en vooral 's avonds, zeker als het regent, zie je de straatverlichting erin weerspiegeld - een beeldschoon gezicht op zo'n groot plein. Maar niet iedereen dacht er zo over: als het regent, en zeker in de winter, zijn die mooie gele stenen erg glad. Bovendien speelt er een ander probleem: als er stenen breken zijn er geen nieuwe. De gele stenen in hartje Sofia kunnen namelijk niet worden vervangen.

De stenen zijn ooit door koning Ferdinand, die in 1918 de laan werd uitgestuurd omdat hij Bulgarije tot drie keer toe een rampzalige oorlog had binnengeleid, cadeau gedaan, en wel door zijn familie uit het Duitse Coburg, het vorstendom waar hij vandaan kwam. Die gulle gevers in Coburg hadden de stenen laten bakken in Hongarije. En helaas, toen de Hongaarse steenbakker stierf, nam hij het geheim van de stenen met zich mee in het graf, en nu weet niemand meer, noch in, noch buiten Bulgarije, hoe je die stenen bakt, waar het geel vandaan komt en waarom ze zo glad zijn.

Voor sommigen was dat een reden om voor te stellen hartje Sofia maar dicht te asfalteren. Vóór de val van het socialisme waren de gele klinkers geen probleem. Er was vrijwel geen verkeer, en op sommige plaatsen, zoals bij het partijhoofdkwartier, mocht so-wie-so niemand komen. De afgelopen jaren is het aantal auto's echter explosief toegenomen, en, zo vond men, als we die gele stenen toch niet kunnen vervangen en ze zo glad en gevaarlijk zijn, bij regen en vorst, kunnen we ze beter gewoon verwijderen.

Men heeft nog tot mei geprobeerd de beslissing te ontlopen door het nieuwe Aleksander Battenberg Plein voor het verkeer te sluiten. Maar dat kon niet lang worden volgehouden, want het gebrek aan parkeerruimte is zo groot dat het plein hard nodig was.

En dus is het plein voor het lege mausoleum nu parkeerplaats, met één baan waar het verkeer langs het voormalige koninklijke paleis jaagt, en kun je 's avonds bij regen de lichten op de klinkers weerspiegeld zien, als vanouds. De beslissing over de gele klinkers is uitgesteld - maar weinigen betwijfelen dat straks het verkeer en het asfalt het pleit zullen winnen.

Foto: Het Alexander Battenbergplein in Sofia, met op de achtergrond het vroegere mausoleum van Georgi Dimitrov. Foto: Peter Michielsen