Verdragen, verklaringen, akkoorden, afspraken

Op de "wereldmilieutop' in Rio de Janeiro zijn vastgesteld:

Verklaring van Rio de Janeiro over Milieu en Ontwikkeling: aanvankelijk bedoeld als een "Handvest voor de Aarde', een "moreel ijkpunt' naar het voorbeeld van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De Verenigde Staten en een aantal ontwikkelingslanden die snelle industrialisering doormaken, voelden er echter weinig voor zich te binden aan een stuk dat de zwaarwichtige titel "Handvest' zou krijgen. Agenda 21: in VN-proza een “strategie voor duurzame ontwikkeling”, die in meer dan 800 pagina's kringlooppapier voorschrijft hoe economische groei en milieubehoud hand in hand kunnen gaan. Agenda 21 was bedoeld als een stuk waarin plannen voor "concrete actie' zijn vastgelegd. Zo ver is het niet gekomen: de Agenda staat vol "zou' en "zou moeten'.

Financiën: over dit meest complexe hoofdstuk van Agenda 21 is een uiterst moeizaam tot stand gekomen compromis gesloten waarvan zelfs niet de voornaamste onderhandelaars, onder wie de Nederlandse minister Pronk, de rijkwijdte kunnen overzien. Volgens ruwe schattingen zouden de rijke landen jaarlijks 125 miljard dollar beschikbaar moeten stellen, omstreeks 0,8 procent van hun bruto nationaal produkt. Vooralsnog hebben de meeste rijke landen geweigerd zich te binden aan de twintig jaar oude VN-norm van 0,7 procent BNP. Klimaatverdrag: verplicht de ondertekenaars hun produktie van zogeheten broeikasgassen - met name kooldioxyde - te verminderen. Zo moet voorkomen worden dat de atmosfeer steeds warmer wordt, waardoor de zeespiegel stijgt en allerlei ongewenste klimaatveranderingen optreden. De Verenigde Staten hebben zich met succes verweerd tegen bindende normen. Saoedi-Arabië en Koeweit hebben zich tot het laatste toe verzet tegen de oproep tot beperking van energiegebruik en aanwending van alternatieve ernergiebronnen.

Verdrag tot behoud van de biologische soortenrijkdom ("biodiversiteit'): regelt onder meer de rechten en plichten van grote, "transnationale' ondernemingen, die planten, dieren en andere organismen winnen in buitenlandse bossen en moerassen om er farmaceutica van te maken of gewassen mee te veredelen. De Verenigde Staten verwerpen dit verdrag onder druk van de biotechnologische industrie. Verklaring ter bescherming van de bossen: zou paal en perk moeten stellen aan de huidige grootschalige ontbossing, vooral in de tropen, waardoor de bodem en het natuurlijk leven verarmen, inheemse volkeren op de vlucht worden gedreven en een natuurlijke "spons' voor kooldioxyde verdwijnt. Ontwikkelingslanden wilden praten over àlle bossen, dus ook over de verzuring van de bossen in de rijke industrielanden. Rijke landen hebben dit geweigerd. Grootste exporteurs van hard hout - Maleisië, Indonesië en Brazilië - hebben zich derhalve weinig inschikkelijk getoond. Commissie voor Duurzame Ontwikkeling: nieuw te vormen VN-commissie moet toezien op het uitvoeren van Agenda 21. Status van de commissie blijft vooralsnog onduidelijk. Afspraken over woestijnverdrag: door aandringen van de Afrikaanse landen wordt gewerkt aan de totstandkoming van een internationaal verdrag over woestijnvorming dat in 1994 klaar zou moeten zijn voor ondertekening.