Slowaken wijzen herverkiezing Havel af

PRAAG, 15 JUNI. De constitutionele crisis van de Tsjechoslowaakse federatie heeft zich dit weekeinde nog verder verdiept, nadat de leider van de Slowaakse HZDS, Vladimir Meciar, dit weekeinde liet weten een eventuele herverkiezing van Václav Havel tot president van Tsjechoslowakije te willen blokkeren en onverwachts de onderhandelingen met de Tsjechische kabinetsformateur Václav Klaus tot woensdag uitstelde.

Dat was nodig, zo liet Meciar weten, omdat de 70 man sterke stuurgroep van de HZDS (beweging voor een democratisch Slowakije) het onderhandelingsmandaat voor de HZDS-delegatie moest goedkeuren. In twee gespreksronden, vorige week, tussen de HZDS-leider en Václav Klaus, de leider van de Tsjechische ODS (burger-democratische partij), bleken de standpunten van de twee partijen over de toekomst van de Tsjechoslowaakse federatie volstrekt onverzoenbaar. De HZDS streeft naar een lossere band met Praag, een soort confederatie, waarin alleen bepaalde functies op het gebied van buitenlandse zaken en defensie worden vervuld. De partij wil bovendien dat de noodzakelijke economische hervormingen veel geleidelijker worden doorgevoerd dan ODS-leider (en minister van financiën) Klaus tot dusver met succes heeft gedaan. De twee partijen wisten met hun diametraal tegengestelde programma's bij de verkiezingen op 5 en 6 juni in Slowakije en de Tsjechische landen een derde van de respectieve electoraten achter zich te rijgen.

Afgezien van deze “fundamentele tegenstellingen” zoals Klaus ze heeft genoemd, bestaat er ook een omineus conflict over de positie van president Václav Havel. Nadat Meciar vorige week zondag al had aangekondigd dat hij de HZDS-parlementariërs zou adviseren om niet op Havel te stemmen als diens ambtstermijn begin juli moet worden verlengd, liet de HZDS-leider gisteren weten dat zijn partijplenum definitief besloten heeft dat de 57 afgevaardigden in het federale parlement de herverkiezing van de president zullen blokkeren. Minister Klaus, en een overgrote meerderheid van de Tsjechische bevolking, zijn er sterk voorstander van dat Havel president blijft.

Vandaag zou een protocollaire ontmoeting plaatshebben tussen de president en Meciar, nadat de laatste een vorige week gepland bezoek aan de president liet afleggen door lagere HZDS-vertegenwoordigers. In zijn wekelijkse radiopraatje zei Havel gisteren dat hij bereid is zijn kandidatuur voor het presidentschap in te trekken als hij zich gedwongen zou zien bepaalde morele waarden - tolerantie, begrip, consensus, het opbouwen van een democratische structuur - op te geven en wanneer de splitsing van de staat onvermijdelijk zou zijn. Er is volgens Havel inderdaad sprake van een “werkelijke doodsstrijd van de staat” wanneer de federale instellingen ophouden te functioneren.