Zwevende bladen

Een jaar of tien, vijftien geleden werd alternatieve voeding voornamelijk verhandeld in een gribus met kisten wormstekige appels, wortelen en rammenassen. Achter de toonbank stond meestal een grauw kruidenmeisje, dat met een kleverig mes het biologisch-dynamische zuurdesembrood doormidden sneed. Sindsdien heeft de handel in alternatief voedsel een explosieve ontwikkeling doorgemaakt. Gezond eten is big business geworden en de waren worden vervaardigd, verpakt en gedistribueerd door grote bedrijven.

Met de opmars van gezondheidsvoeding hield de vraag naar alternatieve geneeswijzen gelijke tred. En om aan de behoefte aan voorlichting te kunnen voldoen ontstonden bladen die zich op de beide, nauw met elkaar verwante gebieden begaven. Deze kwakzalverbladen larderen de artikelen met een flinke hoeveelheid advertenties van fabrikanten van allerhande middeltjes tegen alledaagse malheur: incontinentie, stress of slapeloosheid. Bij het blad Gezondheids-NIEUWS van de fabrikant van homeopatische middeltjes A. Vogel is het zelfs andersom: temidden van de advertenties en de "advertorials' kan men met moeite een enkele belangeloos geconcipieerde bijdrage ontdekken.

Het blad bevat een "reportage' over een Belgische arts, die met veel succes de Vogel-middeltjes zegt voor te schrijven; die zijn “wel honderd keer beter dan de geraffineerde en vezelarme voeding die de meeste mensen gebruiken!” De dokter himself schrijft over genezen door middel van leem en klei. “Leem heeft het vermogen om vuil, pus en gifstoffen te absorberen.” Het goedje werkt niet alleen wanneer het besmette of vergiftigde lichaam erin wordt ondergedompeld, maar ook bij inwendig gebruik, zegt Vogel. “Bij diarree, darmgassen of een opgeblazen gevoel wordt aanbevolen om driemaal daags één tot twee theelepels Witte leem te mengen in een glas niet-bruisend bronwater en dit vóór de maaltijd op te drinken.” Hoeveel keer beter dit middeltje werkt dan de norit of rennie die de meeste mensen gebruiken, vermeldt de kruidendokter niet.

De artikelen in GezondheidsNIEUWS zijn stuk voor stuk van een schaamteloos doorzichtig propagandagehalte. Niet alleen artsen maar ook kinderen en bejaarden worden in stelling gebracht om Vogel-middeltjes aan te prijzen: “Juliette (7) zat meer dan vijf minuten met haar vinger tussen het autoportier! Natuurlijke eeste-hulp-crème deed wonderen voor gekneusd wijsvingertje.” Een bejaard echtpaar geniet weer volop van het leven dank zij het "natuurlijke geneesmiddel Geriaforce'. De strekking van het merendeel van de artikelen en van de brievenrubriek komt overeen met die van de getuigenissen in EO-zendtijd: “Eerst had ik altijd ... (reeks van klachten, menselijk leed), tot ik ... (homeopathisch middeltje/Onze Lieve Heer) ontdekte.” Merkwaardig dat deze publicitaire rimram, die zich nauwelijks onderscheidt van de reclamefolders die ongevraagd in de bus worden gestopt, gewoon in de kiosk wordt verkocht.

Ook het blad Panacea, Magazine Voor Bewust Gezonder Leven, bevat veel advertenties voor dubieuze middeltjes, maar de artikelen getuigen vergeleken bij GezondheidsNIEUWS van een ongebreidelde objectiviteit. Panacea wordt gedrukt op “ecologisch verantwoord, milieuvriendelijk papier zonder optische witmakers, dat chloorvrij vervaardigd wordt”, staat vermeld in de inhoudsopgave. Het Milieukatern is zelfs gedrukt op “ongebleekt kringlooppapier”. Het tijdschrift wil afrekenen met vrijwel alles waar de Westerse mens aan gewend of verslaafd is geraakt. Rustig eten is een goede remedie tegen stress, onthouding van suiker doet woedegevoelens afnemen, zo leert een artikel. De "drankenspecial' propageert in plaats van koffie, pils en cola het gebruik van bronwater, alcoholvrij bier en vruchten- en groentesappen. En als men op kantoor dan tòch een kopje koffie neemt, dan dient dat wel te worden geserveerd in een echt kopje.

Panacea wil ook de geestelijke gezondheid van haar lezers bevorderen. Het blad signaleert onder de hedendaagse jeugd het "Arnie-effect' (vrij naar een van de hoofdpersonen uit de tv-serie Goede Tijden, Slechte Tijden), de behoefte zich te kleden naar de uitmonstering van favoriete tv- of filmsterren. Wie niet het juiste shirt of de goede schoenen heeft, ligt er uit in de klas. Panacea betwijfelt of die materiële wedloop het geluk van het kind bevordert. “Zo komt het in een vicieuze cirkel terecht van ontevredenheid en onbestemde verlangens.”

Onder de kop "De opstand van de man' signaleert het gezondheidsmagazine het antwoord dat leden van het mannelijk geslacht langzamerhand hebben gevonden op de vrouwenemancipatie. Er wordt gesproken met de oprichter van de Nederlandse afdeling van het "Wildman Network', een internationale beweging voor mannenbewustwording. Geïnspireerd door de bestseller van de Amerikaanse dichter Robert Bly zoeken de leden van deze netwerken “de wildeman in zichzelf” op. Dat gebeurt door middel van “workshops”, waarbij gedanst wordt om de “oerkracht” terug te vinden.

“Steeds meer mannen komen er achter”, constateert Panacea, “dat ze de sleutel van de kooi van de wildeman inderdaad bij hun moeder hebben ingeleverd.” De teksten die uit de monden van de geïnterviewde mannen worden opgetekend zijn van een verrukkelijke zweverigheid: “Echte opstand is puur vanuit jezelf, is zelf gaan staan, zonder dat je je afmeet aan andere dingen”, zegt de Network-oprichter. De Nederlandse wildeman kan dan misschien al wel staan, maar nog niet met beide benen op de grond.