Now It Can Be Told

1Inleiding ""Je moet eens iets schrijven over de Super Soaker'', zei de jonge vader. Misschien weet nog niet iedereen wat een Super Soaker is. Het is de laatste escalatie in de wapenwedloop voor kinderen die - wat de vredesbeweging ook doet en aan illusies heeft - altijd de afspiegeling zal zijn van die der grote mensen. De Super Soaker is een geavanceerd waterpistool dat, dankzij een reservoir waarin door een pompje overdruk wordt veroorzaakt, over een afstand van vijftien meter een straal water kan afgeven. Het is de Kalasjnikov, de AK 47 onder de waterpistolen. Heel leuk. Het lijkt eenvoudig, en dat is het ook zolang we bij dit sproeischieten blijven, maar nader bekeken heeft het onderwerp zoveel kanten dat ik voor de duidelijkheid een aantal hoofdstukjes zal maken.

II. Wapenwedloop

Voor de oorlog, toen er nog geen televisie was en daardoor de kinderen later met het leven der grote mensen kennismaakten, doorliepen ze binnen een paar jaar de hele geschiedenis van de bewapening. Zo ben ik, na op school over de Batavieren te hebben geleerd, begonnen met een speertje en een zelfgemaakte pijl en boog, beide van bamboe, dat ik verkreeg door de bamboestokken waaraan de vaste planten waren opgebonden, uit de grond te halen. Moeilijk was het maken van de boog: de inkepingen aan de uiteinden en het spannen van het touw.

Daarna kwam de katapult, ook zelfgemaakt, van een vorkvormige tak, een reep uit de binnenband van een fiets en het "leertje' waarin het projectiel werd gelegd. Van de katapult ben ik gevorderd tot het aardappelpistool dat al lang geleden in onbruik is geraakt. Het werkte volgens het principe van de windbuks. De loop was een cylindertje van niet meer dan een centimeter lengte. Die duwde je in de aardappel, maakte door deze handeling het projectiel dat dus de hele loop vulde. Het mechanisme bestond uit een zuiger en een schroefveer - te ingewikkeld om hier verder uit te leggen - en als het werkte kon je met je aardappelkogel tot een meter of drie je doel raken. Hierna kwam de eerste echte windbuks.

Inmiddels was de oorlog uitgebroken. Naar voorbeeld van het zware spoorweggeschut dat de belligerenten aan het Kanaal hadden opgesteld, bouwden we de monsterkatapult, ook op wielen en met een draagwijdte van een paar honderd meter. Dat merkten we meteen na het eerste schot, toen er een ruit aan scherven ging, op veel grotere afstand dan we voor mogelijk hadden gehouden. Als je na de capitulatie goed oplette, zag je dat de wapens der grote mensen voor het oprapen lagen. Dat heb ik toen niet nagelaten. Weldra werd ik nu zelf in de rijen der grote mensen gevoegd en leerde met hun wapens om te gaan. Daarmee zou dit hoofdstukje zijn afgesloten als ik niet de vader van twee zoons was geworden. Daardoor heb ik de kinderwapenwedloop nog een keer meegemaakt.

III. Jonge vaders

De jonge vader die ik hierboven citeerde, had over de Super Soaker gesproken met een opgetogenheid die ik herkende. Het vaderschap opent niet alleen nieuwe maar ook oude werelden. Deze laatste zijn de werelden die je zelf niet lang geleden hebt verlaten en die je nu, via je nageslacht weer onder bereik waant: terug naar de grond, met autootjes en treintjes spelen, en ook hernieuwde deelneming aan de kinderwapenwedloop. Hij zei het niet, maar ik zag hem denken: ""Ik ga voor Jan nu al een Super Soaker kopen, want straks zijn ze misschien uitverkocht.''

We raakten in gesprek over de kinderbewapening. ""Heb jij ook nog een erwtenpistool gehad?'', vroeg hij. Nee, niet voor eigen gebruik maar ik ben meermalen uitgegleden of onderuit gerold over de honderden erwten die mijn kinderen hadden verschoten. Een erwtenpistool met uitgerekte veer droeg twee maal zo ver.

Toen kwam mijn chef binnen. Ook hij was, een jaar of zeven oud, in het Stenen Tijdperk begonnen. Hij vestigde mijn aandacht op de blaaspijp. Plastic buizen met tot een trechter opgerolde pagina's uit de Donald Duck of de Robbedoes. Wat begin je met een blaaspijp of een erwtenpistool tegen een Super Soaker? Veel als het moreel hoog genoeg is. Maar ook in de wereld van de kinderbewapening spelen bluf en prestige een grote rol; ook daar de afschrikwekkende werking of deterrent. Wie nu over een Super Soaker beschikt, heeft de eerste klap al uitgedeeld voor het eerste schot is gelost.

IV. De rage

In de Volkskrant, de rubriek Dag in dag uit, las ik een informatief stukje over de Super Soaker. De fabricage kan de verkoop niet bijhouden en daarom wordt in dit stukje gesproken van "een rage', vergelijkbaar met de belangstelling voor silly putty, ik denk in de jaren zestig. Er zijn nog meer rages geweest: de hoelahoep, het vanzelf zwaaiende handje aan de binnenkant van de achterruit en de stickertjes met leuk bedoelde teksten op de bumper.

Misschien kunnen we bij de Super Soaker ook van een rage spreken, maar het is veel meer dan silly putty en dergelijke artikelen omdat het apparaat voorziet in een dieper gevoelde behoefte. In deze tijd kan een jongen die, als hij eerder was geboren niet zonder pijl en boog had kunnen leven, niet zonder Super Soaker. Nooit ongewapend naar bed; daar gaat het tenslotte om.

V. Geschiedenis

In het gesprek met de jonge vader schoot me plotseling de geschiedenis van het televisiepistool te binnen; misschien wel vijfentwintig jaar niet aan gedacht. Het was alweer in het begin van de jaren zestig, de redactie buitenland van het Algemeen Handelsblad.

We hadden gelezen dat in de Verenigde Staten de Blab-off was uitgevonden, een pistool waarmee je de televisie kon uitschieten, en ook weer aan. Het leek ons een goed idee zo'n apparaat op de Nederlandse markt te introduceren. Eerst dachten we aan een klappertjespistool met een schakelaar, door de trekker in beweging gezet, waardoor de stroom zou worden onderbroken, maar dit was in strijd met de veiligheidsvoorschriften van de KEMA.

Sietze Leeflang, destijds redacteur wetenschappen en later oprichter van De Kleine Aarde, heeft toen een vernuftig mechanisme bedacht, bestaande uit een drie volts elektromotortje waarvan het laatste stukje as tot schroefdraad was gedraaid. Daaraan zat een moertje dat, bij het in werking stellen van de motor, het sterkstroomcircuit beurtelings onderbrak of herstelde. Dit geheel was ondergebracht in een plastic speelgoedcolt.

Hierna belastte mr. H.A.F.M.O. van Mierlo zich met de octrooiaanvraag; drs. J.P.A. Gruyters nam de commerciële exploitatie voor zijn rekening, de publiciteit werd verzorgd door Wout Woltz en mij was de coördinatie toegevallen. Van Mierlo en Gruyters hebben later geprobeerd het hele bestel op te blazen, de carrière van Leeflang heb ik al aangeduid, Woltz bracht het tot hoofdredacteur en ik schrijf nog steeds stukjes. Met het televisiepistool is het nooit iets geworden omdat het van ons gevraagde aandeel in de aanmaak van de eerste vijftigduizend boven onze draagkracht ging. Daarna zijn trouwens de Japanners met hun elektronische afstandsbediening gekomen.

Ik citeer Goethe. In wezen gaat het er alleen maar om "etwas vom Kinde gerettet zu haben.'