"Je moet hier erg goed op de borden letten om te zien dat er een EK is'

Zijn grootste triomfen als voetballer beleefde RALF EDSTRÖM tussen 1973 en 1977 bij PSV. Gescheurde kruisbanden maakten in 1983 een abrupt einde aan zijn carrière. Niettemin knaagt de heimwee naar het voetbal aan Edström, in Zweden werkzaam als sportverslaggever voor de radio en daarnaast zakelijk actief voor de gehandicaptensport.

In de bar van hotel Continental in Stockholm wijst Ralf Edström naar Bobby Moore, de robuuste sweeper van het Engelse team dat in 1966 de wereldtitel veroverde. “Hoe vind je die goser? Ik heb nog samen met hem in één elftal gespeeld, maar ik kwam hem net in de lift tegen en hij herkende me niet eens. Zo'n Beckenbauer is toch anders. Die geeft je tenminste nog een hand. Rudie Krol vliegt je om je nek.”

Hoewel de grote successen in het voetbal alweer bijna tien jaar achter hem liggen, bevindt het leven van Edström zich op een merkwaardige tweesprong. “Wat Frankie Arnesen bij PSV doet is natuurlijk fantastisch. Daar denk ik ook wel eens over”, zegt hij over zijn toekomst die in hoge mate wordt bepaald door zijn privé-omstandigheden. “Zes jaar geleden ben ik gescheiden, inmiddels hertrouwd, maar uit mijn eerste huwelijk heb ik een dochter van 12 en een jongen van 16. Om de week zijn ze bij mij. Wanneer ik trainer word ben ik de weekeinden nooit aanwezig. Zeker wanneer ik in het buitenland ben. Dat kan ik ze niet aandoen. Je hebt in Zweden geen diploma nodig om een club te trainen. In het buitenland doorgaans wel. Ook dat is problematisch.”

Nadat Edström in 1977 geblesseerd moest afhaken bij PSV speelde hij nog twee seizoenen bij IFK Göteborg. Ondanks twee knieoperaties en een hernia meldde Ernst Happel zich twee jaar later in Zweden voor "die lange', één van de befaamde kopspecialisten uit het internationale voetbal. Edström: “Ik was getipt dat Happel zou komen kijken, speelde in die tijd bij IFK Göteborg weliswaar op het middenveld maar zei tegen de trainer: "Ik wil zondag voor één keer nog eens in de spits spelen'. Hij begreep daar weinig van, maar ik maakte twee goals en bereidde er die wedstrijd ook nog één voor. Happel zei: "Ik heb genoeg gezien jongen, jij gaat mee naar Luik'.”

Na Standard Luik volgden in 1981 nog twee lucratieve seizoenen in Monaco. Hoewel Edströms hart altijd is blijven uitgaan naar Nederland, naar Eindhoven en PSV. “Ik heb iedere maand wel een paar keer contact met Huub Stevens. Ik scout voor PSV in Zweden. Ik heb PSV ook gewezen op Jonas Thern die nu bij Benfica speelt. Ook Stefan Petterson heb ik aan PSV doorgegeven, die heb ik trouwens ook doorgebeld aan Monaco. Maar Ajax was sneller. Ik kijk voor PSV in Zweden in de groep van 17-, 18-jarige talenten. Niet naar voetballers die jonger zijn. Want ik vind dat je spelers van twaalf, dertien jaar niet naar een voetbalinternaat kunt sturen. Dat doe ik mijn eigen kinderen uiteindelijk ook niet aan. Ik heb een goede naam in Zweden. Die gooi je te grabbel wanneer je aan dat soort praktijken meedoet.”

Ralf Edström vindt Zweden nog steeds het mooiste land om in te leven, maar constateert zelfs in zijn doorgaans zo rustige vaderland een verloedering en normvervaging die zich niet eerder hebben voorgedaan. “Dat heeft ook met de economische situatie te maken in Zweden. Niet alleen voor toeristen is Zweden onbetaalbaar, ook voor de mensen die hier wonen. Wanneer je geen directeur van Volvo bent is het noodzakelijk dat zowel de man als vrouw in een gezin werkt. De werkloosheid is hoog, mensen die geen baan hebben komen economisch in onoverkomenlijke problemen. Een gevolg daarvan is dat ook het racisme hier sterk is toegenomen. Niet alarmerender dan elders in Europa, maar vroeger bestond dat hier toch niet.

“Van de 8,5 miljoen Zweden komen er één miljoen uit het buitenland. In december was er een schietpartij in een warenhuis waarbij drie mensen zijn omgekomen. Discussies in de media en op televisie waarbij één vraag telkens terugkeerde: "Zoiets gebeurt toch niet in Zweden?' Nou, het gebeurt dus wel. Skinheads hebben het op gastarbeiders gemunt. Mensen die hier het vuile werk opknappen en niemand kwaad doen. Dat is vorig jaar begonnen in Stockholm.” Behoren de Zweedse hooligans in Europa nog lang niet tot de harde kern, sinds kort wordt het voetbal wel getroffen door een spoor van vernieling. Het gaat om de fanatieke jeugdige aanhang van AIK Stockholm die zich als Het Zwarte Leger heeft gestyleerd naar de Red Army van de Manchester United-fans.

Edström: “Laatst hebben ze 110 supporters op één middag opgepakt. Maar de verantwoordelijke poltiechef heeft ze uit paniek maar weer laten lopen omdat hij nog nooit zoveel mensen in één keer had gearresteerd. Het is een betrekkelijk nieuw fenomeen waar men hier totaal nog niet op ingesteld is. Ik hoop dat er dit EK niets gebeurt. Maar een garantie daarvoor geven zou gezien de huidige omstandigheden gekkenwerk zijn.”

Edström is inmiddels hertrouwd, het tweede kind is op komst, woont in Gothenburg en staat naast zijn werk als sportcommentator en scout ook op de loonlijst van de Zweedse sportbond voor gehandicapten. “In september zijn ook in Barcelona de Olympische Spelen voor gehandicapten. Ik probeer bij grote bedrijven geld los te praten en ontvang voor mijn inspanning een commissie. Maar ook door dit werk heb ik een goed beeld gekregen dat het economisch slecht gaat in Zweden. Echt grote bedrijven die je rustig durven af te schepen met 5000 kronen (1500 gulden, red.). Maar persoonlijk heb ik natuurlijk niets te klagen. Mijn vrouw werkt, ik heb een prachtig huis in Gothenburg en zoals bijna alle Zweden ook nog een zomerhuis. Zaken die ik voornamelijk heb kunnen financieren door het voetbal. Ik heb altijd goed verdiend en ben door goede mensen geadviseerd.”

Is hij miljonair geworden door het voetbal? “Niet in guldens”, lacht Edström onbevangen. “Wel in kronen. Met mijn baan verdien ik 10.500 kronen per maand. Daar gaat 3500 af voor alimentatie voor mijn eerste vrouw, maar ik heb geld achter de hand door het voetbal. Toen ik bij PSV speelde bood Español vier miljoen gulden voor me. Een enorm bedrag wanneer je bedenkt dat Cruijff een jaar eerder voor slechts drie miljoen gulden door Ajax was verkocht aan Barcelona. Maar PSV bood me een tweede, werkelijk schitterend, contract aan. Toen was de zaak van de baan. Ik heb het laatste anderhalf jaar bij PSV meer verdiend dan alle seizoenen daarvoor. Toen ik met Standard rond was heeft Ajax nog bij me op de stoep gestaan. Had ik wel oren naar. Voetballen met S⊘ren, Frankie en Rudie, dat leek me wel wat. Maar een woord is een woord bij mij, een contract een contract. Ik ben naar Happel en Standard gegaan.”

Als liefhebber hoopt Edström dat er van het EK een wervende werking zal uitgaan voor de voetbalsport die hem in het leven zoveel opgeleverd heeft. “Tot mijn vreugde constateer ik dat er een aantal belangrijke trainers is dat inziet dat het zo niet langer meer gaat. Het WK was wat dat betreft een dieptepunt. Een stelletje schoppers als Argentinië dat met uitsluitend een negatieve spelopvatting de finale haalde. Ongelooflijk. Nederland was mijn favoriet in Italië. Het stelde bitter teleur. Daarom hoop ik dat de ploeg hier wat laat zien. Nederland heeft in potentie de spelers die de voetbalwereld opnieuw de goede weg kunnen wijzen. Ook een man als Platini bij Frankrijk heb ik wat dat betreft hoog zitten.”

Over het Zweedse elftal heeft Edström ook na de hoopgevende 1-1 tegen Frankrijk gemengde gevoelens. “De groep die Svensson heeft gekozen is wel goed”, zegt hij bedachtzaam. “Alleen begrijp ik niet goed dat hij Peter Larsson niet geselecteerd heeft. De achterhoede mist nu toch routine. Met het Zweedse voetbal gaat het in het algemeen niet goed. Een man als Brolin speelt één jaartje in de hoogste divisie en hup hij is verdwenen naar Italië. Een slechte zaak voor de jeugd hier die hem daardoor nooit ziet spelen. Malmö en IFK Göteborg spelen zogenaamd full-profvoetbal in Zweden. Maar met 3000 mensen op de tribune bestaat zoiets natuurlijk niet. Volledig profvoetbal is door de extreme belastingen in dit land niet mogelijk. Zeker niet met zo weinig mensen op de tribune. Die komen op zondagavond zes uur niet uit hun zomerhuisjes om naar het Zweedse voetbal te gaan kijken.”

“Misschien dat het nationale team door het gelijke spel tegen Frankrijk een mentale opsteker krijgt. Maar erg groot is de EK-koorts niet. In Gothenburg, mijn woonplaats, moet je wel erg goed op de borden letten om überhaupt aan de weet te komen dat er een EK aan de gang is in Zweden. Nederland geef ik toch de beste kans. Van Basten, Rijkaard en Gullit zijn geestelijk fit omdat zij geen Europa Cup hebben gespeeld dit jaar. Uit ervaring weet ik hoe belangrijk zulke details kunnen zijn.”