Hoogleraar wijst op gevaar van misdrijven bonafide ondernemingen

AMSTERDAM, 13 JUNI. Misdrijven van doorgaans bonafide ondernemingen zoals autofabrikanten, beleggingsmaatschappijen en farmaceutische industrieën, kunnen ernstige schade toebrengen aan de samenleving.

Dit stelt dr. H. van de Bunt in zijn inaugurale rede bij zijn benoeming tot bijzonder hoogleraar empirische criminologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. De hoogleraar stelt dat dergelijke "organisatiecriminaliteit' het vertrouwen in maatschappelijke instituties schaadt. Volgens hem is zulk vertrouwen van levensbelang, omdat de burger moet kunnen rekenen op een goede kwaliteit van de diensten en produkten die hij afneemt.

De drie jonge vrouwen die in 1978 de dood vonden toen hun Ford Pinto van achteren werd aangereden, waren volgens Van de Bunt het slachtoffer van organisatiecriminaliteit. Onderzoekers van de autofabriek wisten namelijk dat de benzinetank van de Pinto zo dicht bij de achteras was geplaatst, dat bij een botsing de tandwielen van die as de benzinetank makkelijk lek konden stoten. Om de prijs van een Ford Pinto niet omhoog te drijven, deed de fabriek echter niets om het gevaar te bezweren. Een typisch voorbeeld van organisatiecriminaliteit, volgens Van de Bunt, omdat zij handelden als toegewijd organisatielid.

Achteraf rechtvaardigde Ford de beslissing om de benzinetank niet te beveiligen door te verwijzen naar een kosten/baten-analyse. De besparing door het niet invoeren van beveiligingsmaatregelen of veranderen van het ontwerp werd geschat op 137 miljoen dollar. Daar stond een bedrag aan te verwachten schadeclaims voortkomend uit ongelukken “met letsel en dodelijke afloop” tegenover dat op een kleine 50 miljoen dollar werd begroot.

Van de Bunt noemt als andere voorbeelden van organisatiecriminaliteit ondermeer het illegaal lozen van olie, het geven van steekpenningen door multinationale farmaceutische ondernemingen, overschrijdingen van de visquota en het antedateren van contracten om WIR-premies in de wacht te slepen. Het zijn vormen van criminaliteit waar de burger zich niet tegen kan verweren.

Wij zijn, volgens Van de Bunt, overgeleverd aan de genade van grootschalige, complexe organisaties die in toenemende mate ons leven beheersen. “Wij moeten erop kunnen vertrouwen dat onze pensioengelden verantwoord worden belegd door het ABP en dat een gerenommeerde autofabrikant veilige auto's produceert.” Organisatiemisdaad schaadt dit vertrouwen en veroorzaakt sociale desintegratie.

De kiem voor het optreden van organisatiecriminaliteit wordt gelegd wanneer de leiding van een organisatie verstoken blijft van negatieve, belastende informatie over het optreden van de organisatie. Ook wanneer de leden van de organisatie zich erg vereenzelvigen met de organisatie onstaat er een potentieel schadelijke blikvernauwing. Van de Bunt wil zich gaan toeleggen op de bestudering van de aanpak van organisatiemisdaad.