AMERIKANA

Amerika van A tot Z door Paul Brill en Janny Groen 332 blz., geïll., Nijgh & Van Ditmar 1992, f 39,90 ISBN 90 388 1031 8

A is voor Avis, met praktische tips over het huren van een auto, en voor Amtrak, met een uitgebreide verhandeling over de geschiedenis van de spoorweg in de Verenigde Staten. A is ook voor Arkansas, "stiefkind van het Zuiden', en voor de Audobon Society, de oudste milieu-organisatie van Amerika en aanleiding voor een uiteenzetting over het belang van een dynamisch imago binnen die beweging. Tot slot is er de Z van zapping, een inmiddels ook in Nederland ingeburgerd begrip.

Amerika van A tot Z heet de "beknopte encyclopedie' die Paul Brill en Janny Groen hebben samengesteld over het land waarover zij sinds 1986 voor de Volkskrant schrijven. In hun voorwoord zetten ze al een toon van kritische genegenheid met de opmerking dat, hoewel het land ""een aantal abjecte kanten heeft', ze eraan verslingerd zijn geraakt: het Amerikaanse elan is aanstekelijk.

Ongeveer een derde van het boek gaat heen met portretten van alle vijftig staten en diverse steden (overbodig toegelicht met summiere plattegronden, die de verwarrende indruk wekken dat dit een reisgids zou zijn). Voor het overige hebben de auteurs vooral "een breed scala aan Amerikana' willen aanduiden, zoals gewoonten, gerechten, kunst, sport, tv, uitdrukkingen en feestdagen. Zo dienen "Kmart' en "Mall' als kapstok voor verhandelingen over respectievelijk de supermarkt en het winkelcentrum (""het nieuwe ontmoetingscentrum voor de welgestelde middenklasse') en "Lowcal' voor de Amerikaanse voedingsgewoontes. Hotdogs, hamburgers en doughnuts wordt ieder een eigen lemma gegund, inclusief een van de vele overleveringen over het ontstaan van deze kleffe lekkernij.

Meer maatschappelijk getint zijn de aanduiding NC-17, No Children under 17, die twee jaar geleden de zwaarbeladen categorie "X-rated' bij de filmkeuring verving, en de mommy track die vrouwen in hun carrière kiezen omdat ze ook een gezin hebben. Onbegrijpelijk is daarentegen, dat noch abortus, noch de pro-choice beweging apart worden genoemd. Het fenomeen van de politieke correctheid komt zijdelings aan de orde bij benamingen als "African American' en "Native American'.

Ook Archie Bunker moet het doen met een terloopse vermelding onder de lemma sit-com - terwijl Star Trek, Oz, de advocatenserie L.A. Law en het actualiteitenprogramma Meet the Press wel apart worden genoemd. Turbo-begrippen als cocooning, wasps en dinkies hadden wellicht vermelding verdient, maar het gemis wordt ruimschoots goedgemaakt door het lemma "Yuppies', met twee kostelijke nouveautés: de yuppie-puppie en, nu in opkomst, de yiffies, de young individualistic freedom-minded few, voor wie plezier in het werk en vrije tijd belangrijker zijn dan een dijk van een salaris.

Toen ik hoorde dat Amerika van A to Z in de maak was, hield ik mijn hart vast voor de formule: oh nee, dacht ik, toch geen meesmuilend fliebertje over de nieuwste sociologische en taalkundige modes in het land van fads en gadgets. Ten onrechte, blijkt nu, want het boek is in gelijke mate onderhoudend en informatief. Zoals de auteurs zelf schrijven: volledig is het boek niet, maar wel veelomvattend en, dank zij de nauwgezette zaken- en personenregisters met dwarsverwijzingen, praktisch bruikbaar. De toon is bijzonder prettig: nooit belerend of bedweterig, maar oprecht geïnteresseerd, met een vleugje verwondering. Het verschil met een gewone encyclopedie is dat je dit van A tot Z leest.