Alders: zonder vervolg betekent Unced niets

RIO DE JANEIRO, 13 JUNI. De delegatieleider wil nu een sigaret en ook nog maar een cafezinho, want hij heeft een dip. Twee weken onafgebroken vergaderen over de toekomst van de planeet gaat niemand in de kouwe kleren zitten, vooral niet als hij de laatste twee nachten heeft doorwaakt. Hans Alders, minister van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieu (VROM) en leider van de Nederlandse delegatie bij de VN-conferentie over milieu en ontwikkeling (UNCED), is dus moe. Maar voldaan, want de conferentie in Rio de Janeiro zit er bijna op; de teksten zijn voor het overgrote deel goedgekeurd en de onopgeloste kwesties op de vingers van een hand te tellen. Maar daarin zal een derde vergadernacht verandering brengen.

Gaan we de wereld redden?

“Ik herinner me precies hoe het twee jaar gelden was: het rijke Noorden wilde alleen praten over het milieu en het arme Zuiden over ontwikkeling. De arme landen vonden het milieu alleen een probleem van de rijke landen en dat is na "Rio' ondenkbaar. Milieu èn ontwikkeling gaan voortaan samen en dat is onomkeerbaar.

“Alleen: hiermee zijn we er niet, want nu moeten we uitvoeren wat we hier hebben afgesproken. "Duurzame ontwikkeling' betekent dat we de kwaliteit van het milieu vertalen in prijzen van produkten. Het betekent ook een ander beheer van de grondstoffen, waarbij door recycling een minimum wordt verspild. Een van de principes van de Verklaring van Rio is dat we een produkt anders moeten bezien: van de wieg tot het graf.

“Op een gegeven ogenblik zijn we vliegas uit de schoorstenen van elektriciteitscentrales gaan halen. Prima voor het milieu, maar de bergen vliegas werden wel steeds groter. Deelbenaderingen bieden niet langer de oplossing. Kernenergie lijkt schoon, omdat er niks uit de schoorsteen komt, maar wat gebeurt er bij de winning van uranium, wat bij het opwerkingsproces, wat doen we straks met die radioactieve monumenten in het landschap en hoe taxeren we de risico's? We willen niet langer dezelfde fouten maken.

“Zonder dat vervolg betekent UNCED niets.”

Moest de wereld wel gered worden?

“Neem het klimaat. De internationale groep wetenschappers die onderzoek heeft gedaan naar klimaatveranderingen is tot de conclusie gekomen dat er geen sluitend bewijs is voor een verband tussen klimaatveranderingen en de toename van kooldioxyde in de atmosfeer.

Pag 5: "De grootste investering voor het wereldmilieu komt nu'

“Maar, zeggen ze, als het broeikaseffect optreedt is het te laat om er nog iets aan te doen. Daarom moest het nu.

“Met de VS, die het klimaatverdrag hebben afgezwakt, is iets vreemds aan de hand. Als je ziet wat zij doen op het gebied van energiebesparing en maatregelen tegen verzuring, moet het daar in vergelijking met Nederland een makkie zijn om minder broeikasgassen te produceren, maar dat doen ze niet omdat ze vinden dat het bewijs niet is geleverd. Maar het gaat niet over de vraag of er meer wetenschappelijk onderzoek nodig is. Ja, dat is nodig, want hoe kleiner de onzekerheid, hoe beter. Maar laten we eerlijk zijn: moeten we het wetenschappelijk bewijs leveren voor de oprukkende woestijnen, de aantasting van de zoetwatervoorraden, de problemen in de metropolen van de Derde wereld?

“Daar is het verband tussen milieu en ontwikkeling evident. Armoede en gebrek aan scholing hebben een negatief effect op het milieu, en je kunt ze alleen maar in een allesomvattend programma bestrijden.”

Toch is bijvoorbeeld de overbevolking in de Derde wereld niet aan de orde geweest tijdens UNCED.

“Die onderwerpen staan in elk hoofdstuk van Agenda 21, waarover wij vergaderd hebben. Zodra wj laten zien dat we anders willen produceren en consumeren, ons aandeel willen leveren in financiële en technische assistentie, niet alleen mondiaal, maar ook regionaal of lokaal - pas dan zal het zuidelijk deel van de wereld het bevolkingsvraagstuk kunnen aanpakken.

“Die armoede ziet er heel simpel uit: hebben we elke dag te eten? Als ik oud ben en ik heb geen pensioen, hoe weet ik dan of mijn kinderen nog leven? Veel kinderen is dan een oudedagsverzekering. Het is geen kwestie van voorbehoedmiddelen uitdelen. Alle sociale en economische problemen komen op dit punt bij elkaar: dat is duurzame ontwikkeling.”

De EG zorgde vorige week voor sensatie met een verklaring die zegt dat het huidige, onder invloed van de VS tot stand gekomen klimaatverdrag eigenlijk niet ver genoeg gaat.

“De Gemeenschap heeft de afgelopen jaren steeds geroepen dat zij op weg naar UNCED een leidende rol speelt. Als er dan tenslotte een klimaatverdrag is - ook al gaat het niet ver genoeg - dan vind ik dat je het toch moet ondertekenen, maar je moet beseffen dat het niet meer is dan een eerste stap. En vervolgens moet je bij jezelf zeggen: als we die leidinggevende rol inderdaad willen vervullen, moeten we onze nek uitsteken.

“Het was nog beter geweest als die verklaring er eerder was geweest. Dan was de steen pas goed gaan rollen. Nu kunnen veel landen zich al te makkelijk achter het bestaande verdrag verschuilen.”

U heeft een als moeilijk bekend staande werkgroep geleid. Uw collega voor ontwikkelingssamenwerking, Jan Pronk, leidt financiële onderhandelingen. Hoe belangrijk is het Nederlandse aandeel bij de UNCED geweest?

We zijn een klein land, maar vanaf de eerste dag geloven we in UNCED. Daarbij hebben we op dit gebied de EG een tijdlang vertegenwoordigd. Maurice Strong en Tommy Koh, de voorzitter van het presidium, kennen ons. Daarom worden wij gevraagd. Onze tamelijk progressieve standpunten zijn bekend. Daarom vertrouwen ook de arme landen ons.''

Durft u thuis te komen met de resultaten van UNCED?

“Het onderwerp zal niet meer van de agenda af te krijgen zijn. Maar ik voeg er een ding aan toe: de grootste investering komt nu.”