Zondag volgt nieuwe ronde; Impasse blijft over toekomst Tsjechoslowakije

PRAAG, 12 JUNI. De tweede ronde in de onderhandelingen tussen de twee grote overwinnaars van de verkiezingen van afgelopen week in Tsjechoslowakije, Klaus en Meciar, is vannacht geëindigd in een volledige impasse.

Na afloop van de meer dan acht uur durende besprekingen tussen Václav Klaus, de leider van de Tsjechische ODS (Burgerlijk-Democratische Partij) en Vladimir Meciar, de leider van de HZDS (Beweging voor een Democratisch Slowakije), kon Klaus op een persconferentie niet anders meedelen dan dat er geen enkele verandering is gekomen in de standpunten van de twee partijen.

In de nacht van maandag op dinsdag, na de eerste onderhandelingsronde in Brno, bleek dat die standpunten zo ver uiteenliggen dat Klaus zei te vrezen dat de federatie van Tsjechen en Slowaken waarschijnlijk niet in stand kan worden gehouden. Weliswaar werd dat pessimisme de afgelopen dagen ietwat afgezwakt, onder meer door een verklaring van president Václav Havel, dat het te prematuur zou zijn de federale staat nu al dood te verklaren, maar het overleg van gisteren geeft weinig aanleiding tot hoop.

Zondag zal een derde onderhandelingsronde tussen Klaus en Meciar worden gehouden, dan in de Slowaakse hoofdstad Bratislava, dat wil zeggen “in het hol van de leeuw”. De kans lijkt dan ook gering dat de leider van de HZDS zich daar gematigder zal opstellen tegenover zijn Tsjechische gesprekspartner.

Bij het overleg van gisteren was volgens Klaus gebleken dat de HZDS streeft naar internationale erkenning van Slowakije als onafhankelijke staat. Om dat te onderstrepen hadden medewerkers van Meciar op de auto waarmee ze naar Praag waren gekomen alvast een ovale witte sticker aangebracht met de letters SO, want helaas is de lettercombinatie SL al in gebruik genomen door Slovenië. Klaus meende dat het verlangen om ook bij internationale organisaties als onafhankelijke staat erkend te worden de Tsjechische zijde “in een enigszins andere situatie” plaatst. Tot dusver was steeds aangenomen dat de HZDS de federale staat wel in stand wilde houden voor bepaalde service-functies.

Intussen neemt onder Tsjechen de vrees toe dat de Slowaakse houding alleen maar kan leiden tot een eindeloos durend touwtrekken. Klaus zelf zei vannacht ook al te streven naar “de snelst mogelijke oplossing”, omdat door de huidige impasse “dit land dagelijks kansen verliest”. Gisteren ondertekenden op het Wenceslasplein in het centrum van Praag zo'n 1.300 Tsjechen een petitie waarin werd gevraagd om de Slowaken los te laten en de realiteit te aanvaarden dat de federatie uiteenvalt.

Het grote probleem is echter wie de zwarte piet krijgt toegespeeld. Klaus zinspeelde er gisteren op dat de Tsjechen wel eens niet zo lang zouden willen wachten totdat in Slowakije een referendum wordt gehouden over de vraag of de federatie al dan niet moet blijven bestaan. Dat referendum kan op zijn vroegst eind dit jaar of begin volgend jaar worden gehouden. Maar als de Tsjechen in een eerder te houden referendum nee zouden zeggen tegen voortzetting van de federatie, dan zou de schuldvraag altijd aan hun zijde blijven liggen.