"Als ze in de finale staan, kan alles'

AMSTERDAM, 12 JUNI. Café Free City stinkt naar rubber. Een wolk van oranje ballonnen hangt tegen het plafond.

De vloer is bezaaid met oranje ballonschillen. “Zwakke ballonnen dit jaar”, moppert bedrijfsleider R. Vlaanderen. “Zeker de oranje. Als ik er vier aan de ene kant van het touw knoop, knappen er twee aan de andere kant.” Zoals vrijwel alle cafés in Amsterdam is ook het zijne omgebouwd tot een oranje bioscoop. “Ik doe het voor de jongens”, zegt hij. Met een vaste ploeg kijken ze samen naar de wedstrijden. En ze spelen een "blindenpool', waarbij iedere deelnemer de uitslag van de wedstrijd moet raden.

Bij de Dienst Parkeerbeheer in Amsterdam spelen ze ook pooltjes. Je kunt op van alles inzetten: aantal doelpunten, in welke minuut ze worden gemaakt, wie ze maakt, wie hoeveel maakt. “Bij Ajax-Torino hebben we gewed hoeveel arrestaties er na de wedstrijd zouden worden verricht”, zegt een medewerker. De antenne van zijn autobusje draagt een oranje plakbandje. “Bij ons is er één echt helemaal debiel van voetbal, die zal dat wel gedaan hebben.”

De City Courier is zo'n debiel. Hij rijdt al een maand met een oranje balletje op zijn antenne. “Ik ben helemaal gek van voetbal”, zegt de koerier gelukzalig. "Foebels' heten de antenne-balletjes, naar het werkwoord "foebele'. Ze zijn de afgelopen week weer tevoorschijngekomen. Feestwinkel Partyhouse in Amsterdam verkoopt ze bij tientallen. Manager J. Uyttenboogaard lacht: “Het is een gekkenhuis”. Zijn winkel ligt vol spuitbussen met oranje haarspray, zweetbanden, voetbalneuzen en gashoorns (14,50 met navulling) die minutenlang herrie in zich bergen. “Als ik oranje onderbroeken had, verkocht ik ze ook.” De stropdassen zijn helemaal op, er ligt nog wel een doos vlinderdasjes. “Daar loopt een stel tramcontroleurs mee rond. Dat kan wel, vinden ze.” Hij wijst op een oranje-plastic vikinghelm. “Dàt kan nu nog niet. Dat komt wel als ze in de finale staan. Dan kan alles.”

Het Europees Kampioenschap voetbal begint vanavond voor Nederland, maar het straatbeeld wordt nog niet echt bepaald door Oranje en voetbal. Er lopen geen petjes-met-Ruud-Gullit-rasta-haren door de Kalverstraat (worden die nog wel verkocht?) en de banketbakkers hebben nu hooguit rode, witte en blauwe musketflikken in een stolp gezet. “Ik heb het idee dat de mensen verzadigd zijn”, zegt banketbakster C. Holtkamp.

De liefde voor Oranje lijkt iets bekoeld na het debâcle op het WK van 1990. “In '88 hadden we de mazzel met Duitsland”, zegt Uyttenboogaard. De wraak voor de verloren finale van 1974, bedoelt hij. “Dat liep toch als een syndroom door het leven van alle voetbalsupporters.” Wie over straat liep na de halve finale tegen West-Duitsland (2-1) werd door wildvreemden aangesproken. Aan de ene kant van de weg klonk het "tatatatátataa', van de andere kant werd geantwoord met "Aanvalluh!'

Pag.2: André Hazes belangrijkste vertolker van het "wij-gevoel'

Wraakzucht jegens Duitsland is er nog altijd. Gerard Cox heeft zijn oude hit " 't Is weer voorbij die mooie zomer' in een Oranje jasje gestoken en kondigt daarin gespierd aan: “Dan slaan we vast de Mof weer op z'n smoel.”

Dat is het "wij-gevoel'. André Hazes is er de belangrijkste vertolker van: “Samen zijn wij een geheel”, “Samen kunnen wij Europa aan” of “Groot zijn onze dahaden”. Met twaalf andere artiesten zingt Hazes "Liedjes voor Oranje' op een ijlings in elkaar gedraaide CD, deels opgenomen in Studio Arnold Mühren.

Het "wij-gevoel' is niet onvoorwaardelijk. Een vrouwelijke supporter met een oranje knuffelbeer stelt haar eisen: “Ik sta honderd procent achter Nederland - maar alleen als ze presteren, anders laat ik ze vallen.”

R. Wassenaar, verkoopleider van decoratie-groothandel Beekwilder in Amsterdam, weet nog hoe spontaan de Oranjekoorts in 1988 uitbrak. “Wij waren volkomen onvoorbereid. Mensen van cafés, winkels en kantoren kwamen hier vragen naar oranje spul. Normaal is dat de minst gevraagde kleur.” Hij is oranje raffiapluimen kwijtgeraakt die al vijf jaar lagen te verstoffen.

Het feest van 1988 staat diep in het nationale geheugen gegrift. Na de finale werd Amsterdam overstroomd door zo'n miljoen Oranje-fans. Langs de 120 kilometer van vliegveld Eindhoven naar de hoofdstad zwaaide een lint van mensen naar de spelersbus. Het feest werd vergeleken met de Bevrijding. “Volwassen mensen liepen op straat te huilen”, zo herinnert Wassenaar zich zaterdag 27 juni 1988. “Het was het mooiste evenement in mijn leven.”

Bij de WK van 1990 was de lol d'r al af, vindt hij. Alles was geregisseerd door de media. Nu is zijn winkel alweer door de oranje slingers heen. “Sodemieter op”, roept de cafébaas aan wie hij voorstelt de spullen morgenmiddag te leveren. “Dan is de wedstrijd al voorbij!”

De cafés draaien op volle toeren, evenals de reclame-industrie. Bedrijven, variërend van zonnebrilfabrikanten tot accountants, verbinden hun naam graag voor een flink bedrag aan het Nederlands voetbalteam. De spelers van het Nederlands elftal strijken als zij de Europese titel prolongeren iets minder dan anderhalve ton op. Dat is nauwelijks een derde van het bedrag dat hun Franse collega's ontvangen als zij het EK winnen.

Naast die officiële sponsoring zijn de spelers individueel vrij om reclame te maken. De Gullit-petjes en T-shirts met het hoofd van Marco van Basten vallen onder het persoonlijk "copy-right' van de internationals. Gullit en Van Basten moeten in dergelijke gevallen wel zelf voor hun zaakjes opkomen. Maar het is moeilijk ageren tegen de enorme wildgroei en illegale handel op dit vlak. Ondernemen de KNVB of de internationals zelf juridische acties tegen dergelijk misbruik? R. van Leede woordvoerder van de KNVB: “Kleine of schemerige zaken laten we meestal lopen. Het inschakelen van de rechter kost moeite en tijd en de reclamejongens zitten vol slimme trucs.”

Bij de directie van OAD-busreizen zal het zweet in de handen tijdens de wedstrijden van Oranje het landelijk gemiddelde makkelijk overschrijden. Volgens financieel-directeur G. Ooms van het Twentse vervoersbedrijf renderen de speciale busreizen naar Zweden alleen als Oranje door de voorrondes heenkomt. “Van de voorrondes alleen worden we niet veel wijzer. Het circus gaat pas echt draaien als we de halve finale en de finale halen”, zegt Ooms. Vier jaar geleden deed de vaste sponsor van de KNVB uitstekende zaken tijdens het EK in Duitsland. Maar twee jaar geleden werd geen dubbeltje verdiend tijdens het mislukte WK in Italië.

Natuurlijk zijn er ook bedrijven die verkeerd gokken. De Amerikaanse sportschoenenfabrikant Nike stelde Richard Witschge centraal in een nieuwe campagne. Een grote actiefoto siert dezer dagen de binnenkant van de cover van een groot aantal Nederlandse sportbladen. Nike kon niet bevroeden dat Richard het EK geblesseerd aan zijn broer Rob zou moeten overdoen. En die speelt al jaren gewoon op Adidasjes.

Van regeringszijde is de belangstelling voor voetbal wel eens groter geweest dan dit jaar. Bij Nederland-Schotland zit helemaal geen minister of staatssecretaris op de tribune, maandagavond zit minister Ritzen (onderwijs) als enige afgevaardigde van het kabinet in Göteborg te kijken bij Nederland-GOS, aldus een woordvoerder van het ministerie van WVC.

Het Tweede-Kamerlid Dees (VVD), die vier jaar geleden als staatssecretaris sportzaken zijn voetbalgekte demonstreerde door te proberen in de armen van Ruud Gullit te springen na de finale, volgt de wedstrijden van Oranje wegens andere verplichtingen niet in Zweden maar via de televisie. Hij had wedstrijden kunnen bezoeken, maar onderstreept dat hij dit keer zowel kaartje als vliegticket “uiteraard” uit eigen zak zou hebben betaald.

Als Nederland de finale haalt, zullen Michels c.s. het vrijwel zeker zonder Lubbers moeten stellen. De minister-president zal een finale met Oranje noodgedwongen vanaf de andere kant van Europa moeten volgen. Op 26 juni, de dag van de EK-finale in Göteborg, verblijft hij in Lissabon op de halfjaarlijkse EG-topconferentie. Samen met Mitterand en de regeringsleiders van andere landen die een goede kans maken op een finaleplaats in Zweden, zoals Engeland en Duitsland.

Anderen maken wel tijd vrij voor de voetbalwedstrijden. Alle vestigingen van reisbureau NBBS dragen vandaag het bordje "I.v.m. EK-voetbalwedstrijd Nederland Schotland zijn wij op vrijdag 12 juni as. vanaf 16.30u gesloten'. Achter de balie zit een humeurige medewerkster. “Er moet anders wel heel wat gebeuren voor wij een uur eerder naar huis mogen.”

In feestwinkel Partyhouse kijkt Uyttenboogaard peinzend naar zijn vikinghelm. “Hij is wel leuk maar nog niet perfect.” Hij laat het verbeterde prototype zien waarmee hij maandag naar de wedstrijd Nederland-GOS gaat: aan de helm heeft hij een boa vastgeniet, een sjaaltje met "Aanvallen' eromheen. “Zo zoek je steeds naar nieuwe ideeën.” Verder zal hij zich hullen in een oranje "house-broek' met buldogmotief, oranje shirt en zijn gezicht in rood-wit-blauw geschminkt. “Je moet dat meemaken, die sfeer.”

Foto: In Göteborg staan Schotse en Nederlandse supporters tot nog toe zonder problemen samen op een camping. (Foto Michael Kooren)