Spanje ontwaakt uit zijn Europese droom

MADRID, 11 JUNI. Deze week presenteerde zich ook in Madrid een actiegroep bestaande uit invloedrijke (oud-) politici, wetenschappers en journalisten die tot doel heeft een nationaal debat over de voor- en nadelen van de EG te organiseren. Dat debat moet ontmonden in, jawel, een referendum over de verdragen van Maastricht. Alle bewindslieden die zich tot dusver over de kwestie hebben uitgelaten, waren het er over eens dat een volksraadpleging onnodig is omdat de Spaanse burger nu eenmaal een buitengewoon enthousiasme voor de Europese eenwording aan de dag pleegt te leggen. Inmiddels groeit echter ook in Spanje de Euro-scepsis met de dag.

Onmiddellijk na het "nee' van Kopenhagen leek het er nog op of premier Gonzalez en zijn staatssecretaris voor Europese zaken Carlos Westendorp er niet meer gewicht aan wilden toekennen dan het Amsterdamse gemeentebestuur aan de uitslag van het referendum over het parkeerbeleid. Er was een probleempje ontstaan waarvoor een “juridisch-technische oplossing” moest worden gevonden, zodat het marstempo van de overige elf lidstaten richting politieke en monetaire unie niet vertraagd hoefde te worden. Inmiddels blijkt er toch wel wat meer aan de hand te zijn. De regering is nu van plan een uitgebreide voorlichtingscampagne te beginnen, een debat zonder referendum. Het parlement vergadert voorlopig niet over de unie-verdragen omdat er nog gewacht wordt op een uitspraak van het constitutionele hof over de noodzaak van een grondwetswijziging.

Nicolas Sartorius, de slimme woordvoerder van Verenigd Links, was de enige die al daags na 2 juni de vinger op de wonde legde. “De uitslag toont het egoïsme van een klein, rijk land als het er om gaat inhoud te geven aan de Europese eenwording”, zo vatte hij de consequenties samen. Zijn politieke groepering was tot dan toe de meest kritische geweest als het ging om de uitleg die de regering aan de resultaten van Maastricht heeft gegeven en zag nu de somberste vermoedens bewaarheid.

Probleem is namelijk, dat Gonzalez de verdragen thuis niet zozeer heeft verkocht als het afbreken van muren binnen Europa, maar vooral als een “versteviging van de onderlinge solidariteit”. Hij reisde naar de top met in zijn aktentas een veto voor het geval de overige regeringsleiders niet akkoord zouden gaan met een forse uitbreiding van de financiële hulp aan het "arme zuiden' van de EG. Hij kwam terug met een verdubbeling van de regionale structuurfondsen en de toezegging dat er een speciaal "cohesie-fonds' zou komen voor de verbetering van transport en communicatie.

Zonder die toezeggingen bestaat er voor Madrid geen unie-verdrag. Ze zijn “de vaseline” (zoals het dagblad El Pais het afgelopen weekeinde formuleerde) voor het omstreden economische beleid van de regering, dat er op gericht is zo snel mogelijk te voldoen aan de toetredingseisen voor de economische en monetaire unie. Salarisstijgingen moeten met het oog op de Europese "convergentie' in de hand worden gehouden, de uitkeringen gaan omlaag, de belastingen omhoog en het kabinet staat op voet van oorlog met de vakbonden. Officieel heet het, dat de aanpassing van het sociaal-economisch beleid ook zonder "Maastricht' nodig was geweest, maar zelfs Solchaga moest deze week erkennen dat de maatschappelijke acceptatie van zijn plannen er heel anders uitziet als de verdragen niet worden geratificeerd.

Al eerder was er binnen de Gemeenschap onrust ontstaan over de kosten van de fondsen die Spanje mede namens Portugal, Griekenland en Ierland in Maastricht had opgeëist. De uitwerking die de Commissie daar in het financiële plan voor de komende jaren, het pakket-Delors II, aan gaf, werd door met name Duitsland en Engeland veel te kostbaar geacht. Madrid en Lissabon stellen daar tegenover dat er dan voorlopig ook maar niet moet worden gesproken over de juist door deze landen bepleite uitbreiding van de EG. Uit een gelekt beleidsdocument met instructies aan de Spaanse vertegenwoordigers in Brussel bleek dat zij de opdracht hebben om niet over de toelating van nieuwe leden te praten, zolang de afspraken van Maastricht niet naar volle tevredenheid zijn geïmplementeerd. Maar nu ook de Denen roet in het eten strooien, wordt het bijna onmogelijk voor Gonzalez om zijn zin te krijgen. Het al geciteerde dagbladartikel bracht in zijn kop de angst van de regering in Madrid bondig onder woorden: “De Spaanse droom wankelt - Denemarken rebelleert tegen het zuidelijke idee van een sterk en solidair Europa.”