Regime in huis van bewaring strenger dan in gevangenis

ROTTERDAM, 11 JUNI. De Schie is een wat a-typisch produkt van het nieuwbouwbeleid van de jaren tachtig, toen men afscheid nam van het paviljoen-model (zoals de Bijlmerbajes) en weer teruggreep op het oudere "atrium-model'.

De grondvorm is een enorme acht, met in het middengedeelte een luchtplaats en sportvelden. De gedetineerden hebben alleen uitzicht op de binnenplaatsen. Dit introverte karakter - en de opvallende oranje kleur - heeft de Schie de bijnaam “De Gouden Sfinx” opgeleverd. Sinds februari 1991 fungeert de Schie voornamelijk als huis van bewaring. Twaalf cellen vallen onder een EBI-regime (Extra Beveiligde Inrichting).

De cellen van de Schie zijn uitgevoerd in opvallende kleuren als mintgroen, oranje of hemelsblauw. De gedetineerden beschikken nu nog over open ramen. Na de zomer gaan daar ijzeren roosters voor. Gevangenen gooien namelijk op grote schaal flessen, uitwerpselen, etenswaren of brandende dekens en lakens uit de ramen. “Onze hobby”, grijnst gedetineerde Rafaello, die in de Schie verblijft tot ze een gevangenis hebben gevonden waar hij zijn 3,5 jaar wegens cocaïnesmokkel kan uitzitten.

De leiding legt veel nadruk op "teambuilding', maar goede bedoelingen ketsen af op de onverschilligheid van de gedetineerden. Ze blijven te kort in de Schie - vier tot zes maanden gemiddeld - om zich verantwoordelijk te voelen voor hun omgeving. Al beklagen de PIW'ers (penitentiaire inrichtingswerkers) zich over de geringe aanspreekbaarheid van de gevangenen - “Je ziet hier overwegend vuilnis binnenkomen dat op Centraal Station rondhangt”, vindt een teamleider - van vechtpartijen met het personeel is zelden sprake. Geweld richt zich in de regel eerder naar binnen - plegers van zedendelicten zijn populaire slachtoffers.

Het regime in een huis van bewaring is op vele punten strenger dan de gevangenis. Bezoek zonder toezicht, een verworvenheid waar gevangenen sterk aan hechten, is in het huis van bewaring niet mogelijk. “Voor mij is het niet erg, ik zit hier maar een paar maanden”, zegt Rafaello. “Maar bij jongens die hier drie jaar zitten, gaat er wel wat jeuken.”

De gevangenen zitten langer “achter de deur” dan in de gevangenis. Als de gevangene niet meedoet aan het dagprogramma, zit hij tussen acht uur 's morgen en half zeven 's avonds opgesloten - er zijn namelijk geen dagverblijven. Een deel van de gevangenen mag in het geheel niet met de buitenwereld in aanraking komen.

De gedetineerden zijn verzameld in "units' van 24 cellen. Elke unit kan gebruik maken van een eigen "huiskamer', met ping-pong, tafelbiljart en tafelvoetbal. Daar wordt tussen half zeven en half tien 's avonds gerecreëerd. In de huiskamer staat ook een vierpittertje voor mensen die zelf willen koken. Gedetineerden kunnen in de Schie werken in de wasserette, het confectie-atelier of de metaalwerkplaats. Voor "luchten' is een uur per dag uitgetrokken. Nu en dan worden er evenementen georganiseerd: een bingo-avond, met als hoofdprijs een telefoonkaart, of Soundmix-shows.

Per week kan de gevangene in de Schie maximaal 28 gulden verdienen, die hij mag uitgeven in de gevangeniswinkel. Het is een soort campingwinkel, met een vergelijkbaar prijspeil. Voor aankopen of geschenken "van buiten' gelden strenge normen. After-shave uit ondoorzichtige flesjes of met verstuivers is bijvoorbeeld verboden. Ook voorwerpen als klompschoenen, kaarsen, verrekijkers of opblaaspoppen worden volgens het reglement in beslag genomen. Geld of waardepapieren zijn verboden: het saldo van de gevangenen wordt bijgehouden door de bedrijfsadministratie.

Het cellentekort is in de Schie duidelijk merkbaar, al vermoedt B. Bijker, hoofd begeleiding, dat het openbaar ministerie wel eens opzettelijk een opvallende misdadiger laat lopen. Hij ziet het als “stuntwerk” om de publieke opinie te beïnvloeden. De Schie staat aan twee kanten onder druk: de politie levert steeds meer klanten, de wachttijd voor de gevangenissen - momenteel drie maanden - worden door de zwaardere straffen steeds langer.

Door het cellentekort komt het gewenste differentiatiebeleid in de Schie moeilijk van de grond. Bij voorkeur zou de leiding psychisch gestoorden of "lichte gevallen' in één unit plaatsen. “Maar als je twintig gestoorden hebt en 24 cellen, moeten daar toch vier gewone jongens bij. Vervelend voor ze, maar alles moet vol”, zegt Bijker. Van het idee van twee gevangenen op één cel gruwen zowel de gevangenen als de leiding. Bijker: “Als het makkelijke jongens waren, zou het nog te overwegen zijn. Maar alle makkelijke jongens zitten tegenwoordig in dagdetentie of in het sanctiecircuit van de reclassering.” Een teamleider herinnert zich daarentegen dat drie op een cel juist weer minder problemen geeft. “Maar laat ik maar zwijgen, ik breng zo nog iemand op een idee.”

Foto: Huis van Bewaring de Schie, Rotterdam

Capaciteit: 252 cellen.

Afmetingen cel: 2,20 x 4,60 x 2,80.

Minimaal aanwezig: Twee opbergkasten, boekenplank, twee stoelen, tafel, bed, beddegoed, gordijnen, prikbord, toilet, wastafel, radio, intercom, koffiezetapparaat, serviesgoed en bestek, schoonmaakmateriaal, prullenbak, brooddoos, asbak, informatiemap. Toegestaan: televisie, scheerapparaat, föhn, PC of spelcomputer, walkman, aquarium met twee vissen óf kooi met twee vogels ter grootte van maximaal 22 cm.

Personeel: 241,5 medewerkers.

Clientèle: arrestanten in voorarrest, gedetineerden die wachten op plaatsing in een gevangenis, licht gestraften.

Verblijfsduur: maximaal 2,5 à 3 jaar, als de gevangene in hoger beroep of cassatie gaat.