"Het beeld van een ontwikkelingsland is bij veel leerlingen nu aardig bijgesteld'

"Van mij zul je geen kwaad woord meer horen over Marokko', zegt Agnes Vreugdenhil als we bij haar kraampje met Marokkaans aardewerk staan. Ze heeft het steengoed op echt Westlands zand uitgestald. Een beetje fantasie en je waant je in de Noordafrikaanse woestijn. Een deel van de kommetjes en schalen heeft ze zelf meegenomen uit Marokko. Ze wijst op de geometrische figuren en legt uit dat afbeeldingen van levende wezens niet zijn toegestaan in een islamitische samenleving. Agnes heeft net haar eindexamen HAVO achter de rug en maakt een opgeruimde indruk.

Tijdens de paasvakantie hebben 43 leerlingen en vier leraren van het Zandevelt College in 's-Gravenzande tien dagen lang met een bus Marokko doorkruist. Bijna 2500 kilometer legden ze af en hoewel ze in mooie hotels logeerden, was het bepaald geen vakantiereisje. Zelfs een dagje aan het zwembad kon er niet af. "Vrijwel alles wat aardrijkskundig van belang is hebben we gezien', zegt leraar aardrijkskunde Jan Broeke. Samen met collega Jan Padmos was hij de initiatiefnemer van de reis. Voor de meeste leerlingen was dit de eerste kennismaking met het fenomeen studiereis.

"Het was een heel bijzondere reis', zegt Paul de Bruyne, die zojuist eindexamen VWO heeft gedaan en al helemaal in vakantiestemming is. "We hebben veel contact met de bevolking gehad.' Ter afsluiting van het Marokkoproject is in de aula van het Zandevelt College een tentoonstelling ingericht. De ambassadeur van Marokko komt de opening verrichten en iedereen is een beetje zenuwachtig.

Paul heeft het onderdeel van de tentoonstelling voor zijn rekening genomen dat de Marokkaanse landbouw behandelt. "Precies over dit kaartje kregen we vragen op het examen', vertelt hij opgetogen. Dat alle deelnemers aan de reis die goed hebben beantwoord is natuurlijk geen toeval, meent Jan Broeke. Ze hebben met hun eigen ogen gezien dat er een smalle vruchtbare landstrook door het hart van Marokko loopt, waar citrusvruchten worden verbouwd.

Omdat Marokko de komende jaren op het VWO eindexamenonderwerp voor aardrijkskunde is, maakten Broeke en Padmos met vakgenoten een studiereis naar dit land. Ze werden getroffen door de schoonheid van het land en de gastvrijheid van de bevolking. "In een onbewaakt ogenblik bedachten we dat onze leerlingen hier ook eens zouden moeten kijken', vertelt Jan Broeke. "Niet alleen omdat Marokko geografisch een ongelooflijk interessant land is, maar ook omdat we tijdens de aardrijkskundelessen merkten dat veel leerlingen een nogal ongenuanceerd beeld hebben van allochtonen'. In de kassen van het Westland wordt vrijwel al het werk door buitenlanders gedaan, maar op het Zandevelt College zit geen enkele leerling van allochtone afkomst.

Agnes: "Je kunt wel zeggen dat Marokkanen zich hier moeten aanpassen, maar als je ziet hoe ze daar leven dan is dat zo'n volstrekt andere wereld. Alleen al hun begrip van tijd is anders.' Toen een groepje leerlingen door de plaatselijke bevolking werd uitgenodigd om thee te komen drinken, moesten ze het aanbod afslaan omdat ze anders te laat bij de bus zouden zijn. Een reden die bij de gastvrije familie op groot onbegrip stuitte. Die bus kon toch wel even wachten?

Alleen bovenbouwleerlingen van HAVO en VWO die aardrijkskunde in hun pakket hadden mochten mee naar Marokko. "En we hebben de reis pas aangekondigd ná de vakkenpakketkeuze', zegt Jan Padmos. De twee leraren zijn flink in de weer geweest om sponsors te zoeken voor de studiereis, wat een onthullende en leerzame activiteit bleek te zijn. "Op het ministerie vonden ze het een fantastisch idee, maar nee, geld was er niet voor. Als we nu naar Frankrijk wilden, was het wat anders geweest', herinnert Jan Broeke zich.

Uiteindelijk werden een bank en een plaatselijke supermarktketen bereid gevonden om ieder een aardig bedrag voor hun rekening te nemen. Een bevriende huisarts kwam de inentingen doen tegen kostprijs. Bleef over een bedrag van 1350 gulden dat, zo stelde de school tot groot genoegen van de ouders voor, door de leerlingen zelf voor een deel verdiend zou moeten worden. Werk is er tenslotte genoeg in het Westland.

Misschien wel de meeste indruk heeft het bezoek aan een krottenwijk in Marrakech gemaakt. De gids was verbijsterd, want zo'n verzoek had hij nog nooit van toeristen gehad. Paul wijst op de foto's die gemaakt zijn van de kleine, lage huisjes naast de vuilnisbelt. "Die antennes verwacht je daar niet meteen, maar televisie is wel het enige dat de mensen hebben.' De groep werd belegerd door honderden kinderen, die allemaal om geld, horloges en snoep vroegen. "Ik vond het erg grappig, die kinderen', zegt Agnes. "Niet zij waren de attractie, maar wij.'

Het beeld van een ontwikkelingsland is bij veel leerlingen aardig bijgesteld, denken Padmos en Broeke. Het hoeft niet alleen diepe ellende en acute hongersnood te zijn, zoals je altijd op de televisie ziet. "Die vreselijke armoede is er wel', zegt Agnes, "maar de mensen leiden toch een gewoon leven.'

Heel arm en overbevolkt is vooral de streek van het Rifgebergte in het noorden van Marokko. Het was voor de leerlingen van het Zandevelt College wel heel merkwaardig om daar op straat ineens in het Nederlands te worden aangesproken en overal auto's met Nederlandse nummerborden te zien. De meeste Marokkanen in Nederland komen uit dit gebied. "Het werd de leerlingen wel duidelijk waarom Marokkanen deze armoede ontvluchten', zegt Jan Padmos, "en vooral ook waarom het niet zo eenvoudig is om weer terug te keren.' De gids, die de hele dag keihard werkte en perfect Nederlands sprak terwijl hij nog nooit in ons land was geweest, verdiende tot onsteltenis van de leerlingen maar een tientje per dag. Paul: "Hij vroeg hoeveel je kon verdienen met tomatenplukken in het Westland, maar wij zeiden dat hij dat nooit moest gaan doen omdat het vreselijk werk is. Zijn werk in Marokko is veel leuker.'