"Rusland is nu erkend en de unie valt niet verder uiteen'; "Ons geërfde sociale systeem is vrijwel geheel misvormd'

BORIS JELTSIN is morgen een jaar president van Rusland. In een vraaggesprek dat het Russische persbureau Novosti met hem had geeft Jeltsin toe nog lang niet alles te hebben bereikt wat hij zich heeft voorgenomen. Maar, zegt hij, er waren dan ook veel factoren die zijn vrijheid van handelen belemmerden.

“Ik ben ervan overtuigd dat wij, als we drie of vijf jaar geleden waren begonnen in plaats van in 1992, veel van de huidige problemen niet waren tegengekomen, dat de mensen niet de acute terugslag hadden hoeven te lijden, dat we niet de moeilijke winter hadden hoeven mee te maken die we al met al toch hebben overleefd. We zijn begonnen de democratische fundamenten van de Russische staat te versterken, niet met woorden maar werkelijk. De doorbraak kwam, naar mijn mening, in augustus 1991, toen we in staat waren een staatsgreep te verhinderen van nogal krachtige conservatieve krachten. De belangrijkste taak waar we nu voor staan, is de aanvaarding van een grondwet voor een vrij en democratisch Rusland. Ik ben ervan overtuigd dat dit geen compromis moet zijn tussen de politieke groeperingen in het Congres (het hoogste parlement, red.), waarvan sommige het Rusland van gisteren vertegenwoordigen en sommige zelfs dat van eergisteren.

Het afgelopen jaar is Rusland erkend door de internationale gemeenschap. We zijn erin geslaagd de kettingreactie van een ongecontroleerd uiteenvallen van de unie te stoppen. Met nieuwe mechanismen van wederzijdse relaties, zoals die ondanks moeilijkheden en kritieke momenten zijn gevormd binnen het Gemenebest van Onafhankelijke Staten, lukt het om de meeste van de voormalige Sovjet-republieken partners te laten blijven.''

Het land is aan een moeilijke periode van economische hervormingen begonnen. Wie en wat houden de uitvoering daarvan tegen?

“Ik zou het "wat' voorop willen zetten. We worden geconfronteerd met een groot obstakel: we hebben een sociaal systeem geërfd dat in bijna alle aspecten is misvormd. Er zijn weinig of geen mensen meer in dit land die de pre-revolutionaire periode hebben meegemaakt en zich die tijd nog herinneren. De overweldigende meerderheid van onze burgers is gekneed door het rigide milieu van een bestuurlijk commandosysteem en blijft nog steeds de gevangene van inactiviteit.

Natuurlijk merk je dat we tijd verloren hebben. Nogmaals wil ik beklemtonen dat het land op een kunstmatige manier verscheidene jaren is tegengehouden. Deze zeven jaar hebben meer schade aangericht dan de voorafgaande periode. In plaats van een behandeling werden we geconfronteerd met een nimmer eindigende medische conferentie en nu moeten we een operatie ondergaan.

De hervormingen hebben ook tastbaar te lijden van de zwakte van de Russische staat. Zijn wedergeboorte begon in 1989-1990, toen de Communistische Partij van de Sovjet-Unie nog almachtig was. In die tijd begon men met de constructie van een sterke springplank, als een soort tweede verdedigingslinie. Er werd een grote groep conservatieve afgevaardigden gevormd. Tegelijkertijd stond een Russische Communistische Partij met een ultraconservatieve leiding. De leiding van de partij schreef gedetailleerde scenario's voor het eerste congres, alsook voor de volgende. Maar de vervallen machine van de partij haperde. Toch werden de staatsinstellingen van Rusland gevormd en onvermijdelijk belast met tegenstrijdigheden. Zij bleven grotendeels onderdelen van de machine van de partij en de staat van het verleden, maar zij bevatten tegelijkertijd elementen van een nieuw post-communistisch Rusland.

Vandaag is die dualiteit onverdraaglijk geworden en blokkeert zij letterlijk de hervorming in strategische sectoren. De meeste afgevaardigden blijven de belangen van het vroegere totalitaire systeem hooghouden en zijn direct geesteskind - een commando- en bestuurseconomie. Dat is de situatie die op elk gezagsniveau terugkeert. Dat moet veranderd worden op basis van een nieuwe Russische grondwet. Voordat die aanvaard is, zullen we samenwerken met de huidige wetgevende organen. Maar ik herhaal nu dat zij het hervormingsprogramma belemmeren. Neem bijvoorbeeld de weigering van het Congres om een wijziging van de grondwet te aanvaarden in verband met het particuliere grondbezit.''

Wat is uw voorspelling voor de komende jaren? Wanneer denkt u dat we de eerste resultaten van de economische hervormingen kunnen verwachten. Wanneer krijgen de Russen even pauze in hun moeilijke omstandigheden?

“Dat is een heel belangrijke vraag. Het leven in Rusland is buitengewoon moeilijk, vooral voor de mensen die werken in wat in het algemeen de publieke sector wordt genoemd, degenen die een pensioen hebben, uitkeringen of beurzen hebben, dus vaste bedragen krijgen. Een bepaald deel van hen leeft letterlijk in armoede. Tijdens mijn laatste reis door Altaj en Boerjatië en de regio van Sverdlovsk heb ik dat weer gezien.

Daarom hebben we de hervormingen wat afgezwakt, zelfs enigszins ten koste van het tempo. We kunnen bijvoorbeeld niet instemmen met een aantal van de eisen van het Internationale Monetaire Fonds, vooral omdat we de economische hervormingen niet in gevaar willen brengen. Dit heeft ook betrekking op het in één keer opheffen van de beheersing van de prijzen voor brandstof en energie. We kunnen daar eenvoudigweg niet mee instemmen en de andere kant opdraaien.

Er is een zekere grens van de levensstandaard aan het dalen. Die grens mag niet worden overschreden als we de desastreuze sociale en politieke consequenties willen vermijden. Ik spreek categorisch beweringen tegen als zou niet iedereen de overgang naar een markt kunnen uithouden, en dat verliezen onvermijdelijk zijn.

We worden nu met een grote taak geconfronteerd: een einde maken aan de daling van de produktie voor het einde van dit jaar. De belangrijkste voorwaarde daarvoor is stabiliteit in de samenleving. En dan - met een langzame en toenemende stijging in de produktie - zal het makkelijker ademen zijn.''

Het Westerse bedrijfsleven is nog niet bereid tot grootschalige investeringen in de Russische economie. Het klaagt over gebrek aan sterke wettelijke garanties van de kant van de Russische federatie. Wat voor stappen zullen er in die richting worden gezet?

“Ik begrijp deze zorgen. Buitenlandse investeerders, net zo goed als Russische, hebben goede redenen zich uit te spreken over hun behoefte aan een grotere bescherming van hun wettige belangen, temeer daar de bestaande wetgeving geen stabiliteit biedt. De wettelijke basis van dit moment biedt geen sterke juridische garanties aan investeerders. Er is een groot aantal elkaar tegensprekende instructies en regels. Bureaucratische verdraaiingen van bestaande wetten en willekeurige praktijken van individuele functionarissen doen aanzienlijke schade.

We zullen natuurlijk niet in staat zijn dit allemaal op korte termijn te boven te komen, maar werk in die richting is al begonnen en we zullen onze inspanningen verder vergroten. Onze pogingen om garanties te bieden voor buitenlandse investeringen hangen voor een belangrijk deel samen met de verzekeringsvoorwaarden voor buitenlandse investeerders. In die richting is al heel wat werk verzet. Meer in het bijzonder hebben de regeringen van Rusland en de Verenigde Staten op 3 april een akkoord getekend om kapitaalsinvesteringen te bevorderen, waarbij Amerikaanse investeringen in de Russische economie tegen politieke risico's bij een speciale overheidsverzekeringsmaatschappij van de Verenigde Staten. Er zal veel werk worden verzet om voor het einde van dit jaar soortgelijke akkoorden te sluiten met een grote groep van landen, waarvan de meeste hun investeringen in Rusland al verzekeren zonder dergelijke akkoorden.''