Oranje zal de voetbalwereld mores leren

Hoewel na de enige serieuze oefening van Oranje tegen Frankrijk wat reserve gepast lijkt, is Nederland de komende weken volledig gefixeerd op meeslepende nationale successen bij het Europese kampioenschap voetbal in Zweden. Het verwachtingspatroon doet zelfs onwezenlijk aan. Uitgeluid op een nationale gala-avond voor de spelers en hun vrouwen, met muzikale omlijsting van André Hazes en Vader Abraham, doorstond de golf van patriottisme royaal de vergelijking met de manier waarop kantoorpersoneel uit de City aan de oever van de Thames afscheid nam van de Britse marine op weg naar de Falkland-eilanden.

Nederland zal de voetbalwereld in Zweden wel even mores leren. Gelukkig hebben burgemeester Van Thijn en minister d'Ancona zich dit keer een beetje ingehouden. De Amsterdamse burgervader riep tijdens de laatste kampioenshuldiging van Ajax in 1990 met het oog op het voor Oranje snel naderende wereldkampioenschap in Italië de enthousiaste menigte vanaf het bordes van de stadsschouwburg naar later bleek wat al te voorbarig toe: "En over een maand staan we hier weer'. De minister van wvc verklaarde vrijwel tegelijkertijd voor de radio "het wel een enig idee te vinden met Ruud Gullit een dansje te maken op het kampioensfeest'.

Wat de betrokkenen op dat moment nauwelijks konden bevroeden was dat de sfeer binnen het Nederlands elftal al hardgrondig was verziekt. Toenmalig technisch bestuurslid van de KNVB, Rinus Michels, had op hoge poten zijn excuses geëist van die snotaap uit Milaan die hem had beschuldigd van laag handelen door eerst de spelers te misbruiken om bondscoach Thijs Libregts er uit te werken en vervolgens een geheime stemming naast zich neer te leggen van de belangrijkste internationals, die Johan Cruijff als bondscoach voor het WK wilden.

Zowel Michels als de door hem naar voren geschoven bondscoach Leo Beenhakker heeft geweten wat het betekent om Marco van Basten te tergen. Op een WK, waar wat Nederland betreft letterlijk alles van de rails liep en voetballers die in hun genre tot de besten van de wereld behoren stonden te schutteren als een schoolelftal, kwam Beenhakker tot de enigszins cryptische conclusie: “Sommige spelers geef je een zoen op het voorhoofd, anderen doe je het liefste een touw om hun nek.” Dat laatste sloeg specifiek op Van Basten. Bij terugkeer op Schiphol moet Beenhakker bijkans gek van razernij zijn geworden toen Van Basten hem een slap handje toeschoof en mompelde: “Sorry, het ging niet.”

Opmerkelijk is dat twee jaar na dato van dat dieptepunt in de Oranje-voetbalhistorie niets meer is terug te vinden. Michels heeft tot scepsis van zijn grote tegenstrever Cruijff voor de laatste keer de zaak op zijn schouders genomen. En hoewel zijn voetbalideeën enigszins zijn gedateerd en ook niet meer helemaal aanslaan bij de bruisende generatie van Oranje-miljonairs, bezit de generaal nog voldoende charismatische kwaliteiten en heeft hij genoeg gezag en overwicht om zijn laatste missie met succes af te sluiten.

Van Basten heeft Michels in de kwalificatie via vijf doelpunten in de met 8-0 gewonnen uitwedstrijd op Malta nog wel even duidelijk gemaakt wie werkelijk de baas is binnen het elftal. Bovendien moest de tactiek in de even rommelige als qua speluitvoering pover verlopen aanloop naar het EK onder drang van de spelers enkele keren drastisch worden aangepast. Maar op het moment suprême lijken alle neuzen toch dezelfde kant uit te wijzen. Het zonnetje scheen in het trainingskamp in Noordwijk, er was geen gezeur over geld, iedereen schikte zich in zijn rol. Hoewel Michels bijna alles weer bedierf door de domme provocatie aan het adres van Cruijff om Ronald Koeman niet af te staan voor de kampioenswedstrijd van Barcelona.

Het vertrouwen van de spelers grenst aan zelfoverschatting. Zij kunnen zich nauwelijks voorstellen dat het met een gemêleerde selectie van voetballers die landskampioen zijn geworden (PSV) en dit jaar twee Europa Cups hebben gewonnen (Ajax en Barcelona) de komende zestien dagen mis kan gaan in Zweden. De drie uit Milaan, Rijkaard, Gullit en Van Basten, ongeslagen kampioen geworden van de in ieder geval qua financiën meest patserige competitie ter wereld, vormen de extra kwaliteit-toevoeging aan een gezelschap waarvan je met recht kunt afvragen: Wie kan Holland verslaan? Ondanks een zwakke linkerflank, waar Roy en Rob Witschge internationaal niet klaar lijken voor het belangrijke werk. Bovendien moet ver van de eigen goal worden gevoetbald. Want als Oranje door de tegenstander onder druk wordt gezet, blijkt het in de praktijk in verdedigend opzicht telkens kwetsbaar.

Maar wie van de opponenten heeft de kwaliteit in huis dat te doen, redeneert Michels niet helemaal ten onrechte. Ajax heeft in de strijd om de Europa Cup aangetoond dat het mogelijk is een hoofdprijs te winnen door de tegenstander dol te spelen met het circuleren van de bal ver van de eigen goal. In de EC-toernooien blijkt dat het Engelse clubvoetbal de laatste jaren kwalitatief hard is teruggelopen. En Graham Taylor is een coach die zweert bij kick-and-rush, een tactisch achterlijk spelletje waar ze op het continent al jaren hooghartig de neus voor ophalen. Frankrijk heeft een bijzonder goed middenveld, een coach (Platini) die bij de les is en prachtige aanvallers (Papin-Cantona). maar het is geen hecht team. Zodat de intellectueel tot de man in de straat zich kan concentreren op het telkens weer terugkerende duel van de eeuw met Duitsland, waarbij in de agenda's al sinds de loting 18 juni als D-day voor het Nederlandse voetbal staat genoteerd.

Geen elftal op het EK heeft echter de beschikking over een voetballer als Van Basten. Rudi van Danzig heeft in de documentaire "Schijnbewegingen' al eens geconstateerd dat voetbal ballet kan zijn wanneer Van Basten aan de bal is. Van Basten is soms nukkig, egoïstisch, vrouw-onvriendelijk, onbeschoft, ongeïntereseerd in de omgang met de meeste van zijn medespelers en de media, maar hij blijft na Cruijff wel het grootste fenomeen dat het Nederlandse profvoetbal heeft voortgebracht.

Van Basten rende dit keer zelfs in oefenwedstrijden tegen amateurs enkele keren vijftig meter achter zijn directe tegenstander aan om aan te tonen dat hij weer de allerbeste is. Niet om de centen, maar om de eer. De 140.000 gulden die hij op het EK kan verdienen beschouwt hij als een fooi.