"Amerikanen lezen ons de les'; Ergernis EG over houding VS in Rio

RIO DE JANEIRO, 9 JUNI. De EG heeft ernstig aanstoot genomen aan een Amerikaans diplomatiek offensief om enkele Europese landen te verhinderen in Rio de Janeiro een "alternatieve klimaatverklaring' aan te nemen. Dat blijkt uit opmerkingen van Europese diplomaten.

Tijdens de conferentie over milieu en ontwikkeling van de VN (UNCED) in Rio zal de EG vandaag daarom naar alle waarschijnlijkheid bekendmaken dat zij behalve het huidige klimaatverdrag tevens een verklaring zal tekenen waarin zij zich vastlegt op striktere bepalingen ter beheersing van het broeikaseffect.

Een dergelijke verklaring zou een nieuwe publicitaire nederlaag betekenen voor de VS, die in Rio aan zware kritiek bloot staan, onder meer omdat zij weigeren een verdrag ter bescherming van flora en fauna te tekenen.

Aanleiding voor de EG-reactie is een vertrouwelijke nota die gisteren door het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken werd verzonden aan de regeringen van Nederland, Oostenrijk en Zwitserland, die de zogeheten "verklaring van gelijkgestemde landen' over het klimaat hadden willen tekenen.

In de nota vragen de VS de betrokken landen met klem af te zien van hun pogingen steun te zoeken voor de alternatieve klimaatverklaring. Dat zou beschouwd worden als “een poging om de VS te isoleren en in verlegenheid te brengen”, aldus de vertrouwelijke nota.

“Juist de VS hebben ons van het oorspronkelijke verdrag afgehouden”, zegt de directeur-generaal milieuzaken van de Europese Commissie, Laurens-Jan Brinkhorst, “daarom is het volstrekt overdreven om ons nu zo de les te willen lezen.” Groot-Brittannië, dat bedenkingen had bij het klimaatverdrag en een alternatieve verklaring vorige week nog sterk afkeurde - de Britse staatssecretaris voor milieuzaken David Maclean zei vorige week “geen minderheidsverklaringen” meer te willen, zou nu de bijkomende EG-verklaring steunen, evenals Duitsland en Frankrijk.

Het huidige concept-klimaatverdrag is tot stand gekomen onder druk van de VS, die weigerden zich vast te leggen op een reductie van kooldioxyde op het niveau van 1990 vanaf het jaar 2000, zoals de EG aanvankelijk had gewild. De deze week te publiceren verklaring doet dit alsnog.

Diplomatieke bronnen binnen de EG zeggen dat in de ministerraad van de Gemeenschap gisterochtend alleen nog enkele “vormkwesties” van de nieuwe gezamenlijke verklaring ter discussie stonden, en niet de inhoud ervan.

Pag 5: Bush ageert tegen "milieu-extremisme'

De verklaring zal oproepen tot een snelle inwerkingtreding van het verdrag en tot het aanleggen van strengere normen voor klimaatbeheersing. Tevens verplichten de ondertekenaars zich om onderzoek te doen naar het invoeren van een energieheffing (de "ecotax').

De Amerikaanse delegatieleider, William K. Reilly, weigerde gisteren tegenover deze krant te spreken van “pressie”. “Wij hebben ze alleen aangemoedigd het voorstel te laten vallen”, aldus Reilly, die zei een nieuwe EG-verklaring “geen verrassing” te vinden.

Het afgelopen weekeinde lekte een vertrouwelijk memorandum van Reilly uit, waarin hij zijn regering toestemming vroeg te proberen het zogeheten bio-diversiteitsverdrag zo aan te passen dat de VS het alsnog zouden kunnen tekenen. Zijn verzoek werd geweigerd. “Met onze staat van dienst op milieugebied hoeven we ons nergens schuldig over te voelen”, zei Bush. Tijdens een lezing sprak hij zich uit tegen de “milieu-extremisten” wier politiek in de VS banen zou kosten.

Reilly wordt beschouwd als een progressieve geest, die herhaaldelijk met president Bush in aanvaring is gekomen over milieu-onderwerpen, maar die door Washington aan strenge banden is gelegd. Deze affaire en de rigide opstelling van de VS bij andere UNCED-onderwerpen hebben tot grote spanningen geleid binnen de Amerikaanse delegatie. “Geef leiding of ga opzij”, was te lezen op een protestspandoek. Reilly heeft ontkend ontslag te zullen aanvragen.

Lobbyisten in Rio de Janeiro zeggen dat Bush' weigering uitsluitend te verklaren valt uit binnenlands-politieke motieven. “Bush heeft the environmental vote allang verloren en richt zich nu op de rechtervleugel van zijn partij, die weinig heil ziet in de milieutop van Rio”, zegt een functionaris van het gezaghebbende onderzoeksinstituut voor milieuzaken. De rechtervleugel binnen Bush' partij die geleid wordt door vice-president Dan Quayle wordt verantwoordelijk geacht voor het lek.

De Nederlandse delegatie onder leiding van minister H. Alders (VROM) legt de waarschijnlijke totstandkoming van een extra EG-verklaring uit als een “overwinning van onze strategie”. Aanvankelijk leek het Nederlandse initiatief voor een minderheidsverklaring over het klimaat gedoemd te mislukken, nadat de Europese Commissie en enkele Europese landen hun steun hadden ingetrokken.

Volgens woordvoerders binnen de delegatie was het van belang de VS eerst te laten deelnemen in een, desnoods afgezwakt, klimaatverdrag. Dat zou dan als uitgangspunt kunnen dienen voor een verdergaand klimaatverdrag van de EG, maar dan waren “de VS tenminste aan boord”.