"We gaan op volle kracht vooruit voor Europa'

ALBERT REYNOLDS, premier van Ierland, heeft steeds met veel zelfvertrouwen verkondigd dat Ierland het Verdrag van Maastricht zou ratificeren. Ook nu, na de verrassende Deense keuze, blijft hij dit volhouden, maar af en toe valt er bij de premier wel degelijk een zweem van twijfel te bespeuren.

DUBLIN, 6 JUNI. Sinds Albert Reynolds bij zijn aantreden als premier van de Republiek Ierland beloofde de luiken van het politieke leven in Ierland te zullen opengooien, heeft de rest van de wereld bij hem naar binnen gekeken. Wat die bij de eerste de beste gelegenheid te zien kreeg, was niet fraai. Hier was een land met een grondwetsartikel, dat het een 14-jarig slachtoffer van verkrachting onmogelijk maakte een abortus te ondergaan, zelfs niet als zij daarvoor verkoos naar het buitenland te reizen. Het Ierse Hooggerechtshof maakte die beslissing uiteindelijk ongedaan, maar de reputatie van Ierland als de sociaal-ethisch achterlijkste partner in de Europese Gemeenschap was toen al gevestigd.

De afspraak dat EG-wetgeving op dit punt de intern Ierse regelgeving niet te boven kon gaan, bleek in een apart protocol bij het Verdrag van Maastricht door de Ierse regering afgedwongen. Dat protocol is sindsdien voor vóór- en tegenstanders van abortus reden geworden - om tegengestelde motieven - "nee' te zeggen tegen ratificatie van het Verdrag van Maastricht over hechtere politieke, economische en monetaire samenwerking tussen de twaalf EG-staten.

De Ierse regering leek er net in geslaagd die oppositie beperkt te houden, door een aparte regeling, later in het jaar, te beloven voor de oplossing van het abortusvraagstuk. Het referendum van 18 juni zou, als je de regering-Reynolds mocht geloven, dus alleen gaan over de immense economische en politieke voordelen die "Maastricht' voor het perifere Ierland zou brengen: zes miljard pond in structurele en achterstand-vergoedende hulp alleen al.

Nu hebben de Denen, óók een klein land en óók in een referendum, nee gezegd tegen het Verdrag van Maastricht. De wereld kijkt dus opnieuw naar Ierland en Ierland, opgeschrikt door de Deense uitkomst, kijkt terug. Als na Denemarken Ierland weigert, is het vastberaden optimisme van "gewoon doorgaan' dat de EG-ministers van buitenlandse zaken gisteren in Oslo demonstreerden immers niet meer vol te houden en stort het Verdrag vrijwel omherroepelijk in.

“Crisis? Er is een crisis in Denemarken misschien, maar daar is geen sprake van in Ierland”, zei Albert Reynolds gisteren ferm. “Wij gaan op 18 juni op volle kracht vooruit. Met, zoals altijd, de vlag in top voor Europa.”

In het prachtig gerestaureerde staatsiecomplex in het hart van Dublin, dat wegens de weelderige uitvoering naar Reynolds voorganger Charles Haughey "de Chas Mahal' wordt genoemd, gaf de premier zich alle moeite te onderstrepen dat wat hem betreft Ierland pál staat voor Europa. Hij wijst de automatische vergelijking tussen Denemarken en Ierland af, al was het alleen maar, zegt hij “omdat wij ons de luxe van Denemarken niet kunnen permitteren. Zij zijn een volgroeide economie, onze economie is nog in ontwikkeling. Wij hebben nog een hele kloof te overbruggen voor we zelfs maar zover zijn als bij voorbeeld Denemarken. Alles afwegend is ratificatie van het Verdrag van Maastricht in het voordeel van Ierland. De Ieren hebben altijd met een overweldigende meerderheid ten gunste van Europa gestemd. U hebt hier te maken met een volwassen kiezersbestand, dat hoofdzaken en bijzaken kan scheiden: Ierland blijft één van de Elf.”

De premier ontkent dat het vooruitzicht op verlies van massale subsidies (zes maal zoveel als Ierland zelf bijdraagt) het enige argument voor zijn regering is om de bevolking te manen "ja' te zeggen. “Europa gaat over veel meer dingen die voor ons van levensbelang zijn: landbouw, internationale investeringen. Het gaat over rechten voor werknemers, voor vrouwen, het gaat om culturele beïnvloeding. Wij hebben het hier niet over het omkopen van de kiezer met alleen het vooruitzicht op geld. Het gaat om onze toekomst.”

Toch leek de premier niet bereid om de uitspraak te herhalen, daterend van vóór het Deense "nee', dat hij verwachtte dat wel 62 procent van de kiezers straks vóór ratificatie van Maastricht zal stemmen. Mogelijk is hij voorzichtiger geworden nu er in Ierland gemopper gehoord wordt over "arm twisting': Jacques Delors die de Ieren meteen na de afwijzing in Denemarken voorhield hoe belangrijk het was dat zij nu "ja' zouden zeggen. De Frans-Duitse verklaring, onmiddellijk na het Deense "nee' en zonder merkbaar overleg met de partners, dat de afwijzing door de Denen in feite geen betekenis had voor voortgang van Europese integratie.

Zulke gebeurtenissen hebben twijfel gezaaid over "doordrukken' en de Ierse Labour Party bijvoorbeeld doen besluiten hun "gekwalificeerd ja' voorlopig om te zetten in een "even gekwalificeerd nee'. De drie grootste politieke partijen in Ierland, behalve Reynolds' Fianna Fal ook de coalitiepartner, de Progressive Democrats en de Oppositepartij Fine Gael voeren alle campagne voor een "Ja'-stem op 18 juni, maar Fine Gael's leider John Bruton heeft de regering opgeroepen duidelijker te zijn over de richting die de EG zonder Denemarken denkt in te slaan. Gezien het grote aantal weifelaars onder de Ierse bevolking, is het risico nu groot dat twijfel in het stemhokje vertaald wordt in een "nee', heeft hij gewaarschuwd.

Maandag beslist het Gerechtshof in een geding dat een "nee'-stemmer heeft aangespannen tegen de regering, omdat die van plan is 600 miljoen pond te spenderen aan het propageren van een "ja-'stem. De "nee'-stemmer vindt dat oneerlijk gebruik van overheidsgeld en wil dat de rechter beslist dat eenzelfde bedrag beschikbaar wordt gesteld aan de campagnevoerders tegen ratificatie. Ondertussen komt dit weekend al een delegatie van de succesrijke Deense "nee-'campagne, onder wie de Europarlementariër Jens Peter Bonde, naar Dublin om Ierse anti-verdrag-actievoerders van strategie-advies te dienen.

Dit alles heeft de regeringscoalitie zo nerveus gemaakt dat Reynolds zich vandaag in Dublin tussen het winkelend publiek gaat mengen om "Maastricht' aan te prijzen, terwijl de Progressieve Democraten na de Deense uitslag beloofd hebben om hun inspanningen in de campagne "Stem Ja' te zullen verdubbelen.

Net als zijn minister voor buitenlandse zaken, David Andrews, houdt Reynolds vol dat het Deense resultaat de Ieren juist nièt op het idee gebracht heeft dat een klein land dus ook "nee' kan zeggen, maar ze daarentegen wakker geschud uit wat Reynolds noemt “een zekere zelfgenoegzaamheid”. Andrews spreekt van “een les die op een heel goed moment kwam”.

Desondanks: achter de schermen wordt kennelijk urenlang gedelibereerd over de vraag of de Ierse kiezers zich iets zullen aantrekken van het Deense resultaat, dan wel zich zelfstandig zullen opstellen en de rest van Europa zullen laten zien hoe graag ze wel in de voorste gelederen mee willen doen. Reynolds geeft nogal verrassend blijk van die kennelijke ongerustheid over de uitkomst van het referendum. Hij doet precies datgene, wat hij eerder in de afgelopen weken geweigerd heeft te doen: hij verbindt de onderwerpen "abortus' en "referendum op 18 juni' nadrukkelijk met elkaar. Tegelijk doet hij een handreiking naar diegenen onder de potentiële "nee'-stemmers, die vrezen dat "ja' tegen ratificatie van het Verdrag van Maastricht betekent "ja' tegen het speciale protocol dat verhindert dat vrouwen in Ierland dezelfde rechten kunnen afdwingen om te reizen (om elders een abortus te ondergaan) of om informatie te ontvangen (over waar die abortusklinieken dan wel zijn) die andere EG-onderdanen genieten. De Ierse premier zegt dat hij een "ja' op 18 juni zal beschouwen als “een aanwijzing dat dat de Ierse bevolking wenst dat Ierse vrouwen vrijuit naar het buitenland kunnen reizen (om daar een abortus te ondergaan)”.

“Alles wat ons dan nog te doen staat, is er voor zorgen dat die wens dan ook hetzij in wetgeving, hetzij in een tweede referendum spijkerhard wordt vastgelegd”. De premier ontwijkt de vraag of een liberalere opstelling ten opzichte van morele onderwerpen als abortus, homoseksualiteit, echtscheiding en contraceptie de prijs is die de Ierse samenleving zal moeten betalen in ruil voor een nauwer contact met de rest van Europa. “Persoonlijk ben ik tegen abortus”, zegt hij. Maar ook, over die even gedemonstreerde onmogelijkheid voor Ierse vrouwen om naar het buitenland te reizen met de bedoeling daar een zwangerschap te beëindigen: “Ik wil niet presideren over een politiestaat.”

Nogmaals wordt hem voorgehouden dat het uitwerpen van deze onverwachte reddingsboei/olijftak de indruk kan wekken dat hij een "ja' door wil drukken, zonder dat hij de bevolking de gelegenheid wil geven zelf alle gevolgen af te wegen en door te praten. Een dergelijke tactiek was één van de oorzaken die de Deense kiezers ertoe bracht hun regering op haar nummer te zetten. “Ik dwing niet”, zegt Reynolds. “Ik waarschuw slechts dat het alternatief slechter is. Het is mijn taak om uit te zoeken waar de balans ligt.”

De Fianna Fal-campagne, "Yes to Maastricht' voorziet, met nog twaalf dagen te gaan, in 1 miljoen vlugschriften, 20.000 posters en 50.000 "Yes'-stickers. Dat het Verdrag van Maastricht na het Deense "nee' in feite een dode letter is geworden, doet daaraan niet af, heeft Reynolds eerder gezegd. “Het is de taak van politici om te bouwen. Juristen kunnen daar dan later vorm aan geven.”