Israelische kinderen leren de herinnering levend houden

Slaven van de herinnering, Ned.3, 20.55-22.00u.

Twee jaar geleden maakte de Israelische cineast Eyal Sivan een film over de manier waarop in zijn land met herinneringen aan het verleden wordt omgesprongen. Sivan illustreert dat aan de hand van de viering van het joodse paasfeest (de uittocht uit Egypte) en de onafhankelijkheidsdag als ook van de herdenking van de holocaust en van de Israelische soldaten die voor hun land zijn gesneuveld.

Vanavond vertoont de Ikon deze film, Slaven van de herinnering. De maker verduidelijkt daarin hoezeer de herinneringen en de rechtvaardiging van Israels harde politiek hand in hand gaan. Om dat samengaan te bewijzen, ging Sivan naar een aantal kleuter-en lagere scholen, sprak hij met leerlingen van de hoogste klas van middelbare scholen en laat hij zien hoe scholieren in het holocaust-instituut Yad Vashem in Jeruzalem met de joodse geschiedenis worden geconfronteerd. Veel aandacht gaf hij aan de kinderen Oshik (13) en Keren (14) in een joods gezin van Marokkaanse afkomst.

Als auctor intellectualis, als man die als het ware de verbindende tekst in zijn film spreekt, gebruikt Sivan professor Jeshajashoe Leibovitz, de religieus-orthodoxe geleerde die op buitengewoon welsprekende wijze al vele jaren lang buitengewoon scherpe kritiek heeft op de militante opvoeding en het militarisme in zijn land als ook op de Israelische bezettingspolitiek en het optreden tegen de Palestijnen. Ongeacht het respect dat Leibowitz in Israel wordt toegedragen, is hij toch een nogal eenzaam genie naar wie, hoezeer het gelijk ook aan zijn kant is, weinig wordt geluisterd.

Nu zijn we vrije mensen, leren de kinderen op school. Vroeger - ten tijde van de slavernij onder de Egyptische heersers en onder Hitler als farao van de twintigste eeuw - was dat niet zo. Daarom wordt hun - vooral op de herdenkingsdagen - in de gebiedende wijs geleerd herinneringen levend te houden, om sterk te zijn, hun vaderland als soldaat te dienen en om aan het boven hen gestelde gezag te gehoorzamen. En dus zal - in tegenstelling tot in Nederland op 4 mei - vrijwel niemand het in zijn hoofd halen aan de dodenherdenking voorbij te gaan.

Leibovitz en ook Sivan, menen dat in Israel kinderen primair tot goede soldaten worden gevormd, dat het opvoedingssysteem nationalistisch van karakter is en dat dat tot neo-nazisme leidt. Maar zijn zij met die ideeën niet wat al te pessimistisch over de Israelische jeugd als "slaven van de herinnering'?