"In naam van schoonheid en gezondheid maken ze hun lijven, verdomme, kapot'; Amerikaanse jeugd ontdekt anabolen als cosmetica

VENICE, 6 JUNI. Dave Chisnapura, sportleraar bij de Venice Health Club, steekt met kracht een soort weckfles omhoog waarin een groene vloeistof heftig heen en weer deint. Alsof hij een vuist balt naar de hemel. In die pot zweeft wat op een verkommerde kwal lijkt met sippe oogjes, maar wat een lul is plus balzak met twee verschrompelde testikels. Nutteloos aanhangsel van een ex-leerling. Zijn laatste restant.

Elke twee weken bij de introductie van een nieuwe lading leerlingen priemt hij weer die pot de lucht in. Om ze te waarschuwen, om ze de schrik op het lijf te jagen. Want zo heeft Danny het in zijn testament gewild. En Dave vertelt dan over Danny. In zinnen als zweepslagen. Zonder sentimenten. Dat Danny zestien was toen hij bij de club kwam en zeventien toen hij anabole steroïden ging gebruiken en negentien toen hij zelfmoord pleegde. Verrekkend aan leverkanker. Impotent.

“Maar denk je dat het iets uithaalt?”, zegt Dave met machteloze boosheid. “Ze kunnen zich niet voorstellen wat dat levenloze gedrocht in die pot te maken heeft met dat wild kloppende geval wat ze tussen hun benen hebben hangen. Soms denk ik dat ik de enige ben voor wie de verschrikking van die pot reëel is. Misschien moet ik hem maar een keer in zee gooien of begraven. Hij hoort niet thuis in een gezondheidsclub; hij hoort in een griezelkabinet.”

Niet topsporters maar doorsnee-krachthonkklanten en doordeweekse sportscholieren vormen al jaren de grootste groep gebruikers van anabole steroïden. Dat geldt voor de Verenigde Staten, dat geldt voor Nederland. Nieuw is alleen dat steeds meer Amerikaanse teenagers naar de anabolen grijpen, puur op cosmetische gronden. En dat die groep razendsnel groeit. Nederland loopt achter bij die rage. Maar volgt op afstand wel.

Hele reeksen onderzoeken in de Verenigde Staten wijzen op de groeiende populariteit van anabole steroïden onder scholieren. Bij een enquête in de staat Montana gaf één op de twintig scholieren zich op als gebruiker. In Minnesota bleek ruim tien procent van de tieners die aan sport doen zich van anabole steroïden te bedienen. Volgens een voorzichtige schatting van Charles Yesalis, hoogleraar aan de Pennsylvania State University, experimenteren al zo'n 400.000 jongeren met deze derivaten van het mannelijk hormoon testosteron.

Aangezet door die stroom van alarmerende studies hield de National Federation of State High School Associations in april een speciaal congres over het dopinggebruik op scholen. Een initiatief dat moet uitmonden in een nationale voorlichtingscampagne. In verschillende staten hebben groepen ouders daarop niet willen wachten. In de staat Illinois verspreiden ze een levensgrote poster van het menselijk lichaam met daarop aangegeven welke organen schade ondervinden van de anabolenconsumptie. Het opschrift: "Steroïden zijn het risico niet waard'.

Volgens Robert Goldman, arts en schrijver van het boek "Death in the Locker Room', worden ernst en omvang van de dopingcultus nog steeds onderschat. Hij zegt dat tieners steeds jonger beginnen te slikken en spuiten, en dat ze daarbij worden aangemoedigd door leraren, coaches en ouders. Vaststellingen die worden bevestigd door een onderzoek van het Great Plains Sports Medicine and Rehabilitation Center. Daaruit blijkt dat tweederde van de gebruikers in de staat Illinois voor zijn 16de met anabolen is begonnen. Veertien procent kreeg de doping van trainer of docent.

Gevaarlijk en misleidend, zegt Goldman, is dat anabole steroïden in Amerikaanse sportkringen niet op één lijn worden geplaatst met heroïne, cocaïne en crack, maar met mineralen en vitaminen. Doping als voedingssuppletie voor de gezonde sportman. Daarbij is de verleiding extra groot als je op een leeftijd bent dat uiterlijke verschijning en groepswaardering lijken te beslissen over dood en leven. Dankzij steroïden kun je in het schoolteam komen. Dankzij steroïden kun je tot een jonge god uitgroeien. Risico's zijn ver en vaag. De beloning is zoet.

Anabole steroïden hebben de aangename eigenschap dat ze snel effect sorteren. Ze bevorderen vorming van spiermassa, aanmaak van rode bloedcellen en herstel na zware arbeid. Daarmee kunnen ze training niet vervangen, wel het resultaat versnellen en vergroten. De bij-effecten komen later pas.

Hoe hoog de fysieke prijs is die een gebruiker moet betalen, hangt af van gebruiksduur, van concentraties en van het soort middel dat gebruikt wordt. Peter van Zon, bestuurslid van de Nederlandse Body Builders Federatie, noemt in zijn boekje "Anabole steroïden' als meeste onschuldige bijwerkingen: verhoogde bloeddruk, agressieve buien, haaruitval, acne en onregelmatige menstruatie. Klachten die kunnen oplopen tot geelzucht en prostaatkanker en zich ook al snel uitstrekken tot de seksualiteit.

Mannen ontwikkelen vrouwelijk borstweefsel, krijgen langdurige en pijnlijke erecties zonder dat ze opgewonden raken en zien hun testikels langzaam slinken, een verschijnsel dat bekend staat als chemische castratie. Ze eindigen onvruchtbaar en impotent. Vrouwen ontwikkelen baardgroei terwijl hun stem twee octaven kan dalen. Hun kittelaar groeit net zo snel als hun geslachtsdrift. Ze worden nymfomaan.

Maar wie eenmaal begint met anabole steroïden, kan moeilijk meer stoppen, al was het alleen maar omdat een groot deel van die duurbetaalde spiermassa dan weer onmiddellijk smelt. Ook wachten dan ontwenningsverschijnselen in de vorm van depressies en hevige botpijn. Schrijver Goldman zegt dat sommige gebruikers psychisch niet meer zonder steroïden kunnen, omdat ze aan een soort "omgekeerde anorexia' lijden. Ze zijn als de dood straks weer "klein te zijn'.

Hoe omvangrijk in Nederland het recreatief gebruik van anabole steroïden is, blijkt nauwelijks in kaart gebracht. Het Buro voor Toegepaste Economische en Ruimtelijke Planning, dat acht jaar geleden voor de overheid een "verkennend onderzoek' deed naar sportscholen in Nederland, schatte de markt voor spierversterkende middelen op 70 tot 100 miljoen gulden per jaar. Het krachtsportblad Hercules kwam enkele jaren geleden tot een voorzichtige raming van 17.000 gebruikers. Meer cijfermateriaal bestaat er niet.

Volgens Frans Stoele van het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) geeft dat al aan hoe serieus het anabolengebruik in Nederland wordt genomen: “Helemaal niet.” Terwijl daartoe voldoende reden is, want het gebruik neemt toe, weet Stoele. Hij leidt dat af uit het stijgend aantal telefoontjes van gebruikers. “Elke week toch wel één of twee, en ze vormen het topje van een ijsberg.” Mensen die informatie willen over mogelijke bijwerkingen van het zoveelste wondermiddel. Mensen die voor hun klachten een dokter zoeken met kennis van doping.

Of het gebruik ook onder Nederlandse jongeren sterk toeneemt, durft Stoele niet te zeggen. Maar sportschoolhouders uit Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven zijn heel resoluut in hun reacties. Zij spreken van een “explosieve groei”. Natuurlijk niet bij hen, maar bij die “malafide scholen”, die zo ook nog eens oneerlijke concurrentie bedrijven. “Die jongetjes willen snel resultaat zien, die willen nog deze zomer met hun biceps kunnen rollen. Je denkt toch niet dat ze naar mij toe komen als ik ze zeg dat ze eerst maar eens zes maanden hard moeten trainen.”

Hun Amerikaanse collega Dave Chisnapura loopt met een gekwelde blik over Muscle Beach, het strand bij Los Angeles waar in de jaren zestig de kiem werd gelegd voor de moderne fitnesscultuur. Jongens met Schwarzenegger-posturen doen daar hun krachtoefeningen, terwijl meisjes met Kim Basinger-figuren achteloos in hun "Health snack', een boeketje van reepjes vruchten, bijten. Een van de jongens steekt bij wijze van groet zijn linkerhand op. In de andere houdt hij een halter. “Dat is ook het enige wat hij nog omhoog krijgt”, gromt Chisnapura. “Behandel je lichaam als een tempel, heb ik mijn leerlingen steeds voorgehouden. Meer dan twintig jaar, verdomme. Moet je toch eens kijken naar die lijven. In naam van schoonheid en gezondheid maken ze de tempels, verdomme, kapot.”