Commissie Wijffels in advies: Spoorwegen zijn nu meer een Rijksdienst; NS moeten zelfstandig bedrijf worden

DEN HAAG, 6 JUNI. Toen Maij-Weggen een kleine drie jaar geleden minister van verkeer en waterstaat werd, sloeg ze stijl achterover van de bemoeizucht van het ministerie met de Nederlandse Spoorwegen. Om maar een voorbeeld te noemen: ambtenaren hielden zich in detail bezig met de prijs van het treinkaartje Arnhem-Delden.

“Ik dacht toe al: waar bemoeien we ons in hemelsnaam mee. Kunnen we dat soort operationele detailzaken niet aan de NS zelf overlaten en ons concentreren op strategische kwesties?” Toen de bewindsvrouwe gistermiddag het langverwachte rapport van de commissie-Wijffels in ontvangst nam, slaakte ze een zucht van verlichting. Het advies is ondubbelzinnig: De Spoorwegen hebben nu meer weg van een Rijksdienst dan van een zelfstandige onderneming. Rabobank-topman Wijffels concludeerde gisteren dan ook: “Geef de NS meer ruimte om zelfstandig besluiten te nemen over onderwerpen als het personeelsbeleid, het prijzenbeleid, het dienstenbeleid. Maak het tot een ècht zelfstandige onderneming.”

De commissie gaat overigens nog niet zo ver om, in de voetsporen van de PTT, privatisering van de gehele NS aan te bevelen. “Nee, het was niet onze taak om daarover na te denken. Wij hebben ons bezig gehouden met de middellange termijn van vijf à zeven jaar.” Scheidend NS-president Ploeger houdt er rekening mee dat de NS pas over tien jaar aantrekkelijk zijn voor particuliere financiers.

Wijffels komt met een aantal vergaande adviezen. Om de gewenste ontvlechting tussen overheid en NS gestalte te geven, dienen de kernactiviteiten van NS te worden onderverdeeld in vier zelfstandig opererende bedrijfseenheden: het Reizigersbedrijf, het Goederenbedrijf, Infra-Beheer (aanleg en onderhoud van het spoorwegnet waar de overheid jaarlijks een miljard gulden investeert) en het Capaciteitsmanagement (toewijzing van het gebruik van het spoor).

Daarmee worden niet alleen de interne verhoudingen binnen de NS duidelijker, maar wordt ook helderheid geschapen in de voorheen zo nauwe en troebele relaties met de overheid.

Als het aan Wijffels ligt bemoeit de overheid zich voortaan niet of nauwelijks meer met het Reizigersbedrijf, het Goederenbedrijf en het Capaciteitsmanagement. Ze moeten het dan ook wel goeddeels zonder overheidssteun doen. Het Reizigersbedrijf krijgt van de rijksoverheid in deze constructie niet langer de 400 miljoen gulden exploitatiesteun. Of dit zal leiden tot tariefstijgingen voor de reiziger is nog onduidelijk. Maij-Weggen stelde het publiek gisteren alvast gerust: zij kondigde een prijsplafond aan, zoals ze ook voor PTT-tarieven deed.

De taak van de rijksoverheid beperkt zich tot het plannen van de spoorweginfrastructuur in Nederland. Infra-beheer zal op contractbasis als een soort van aannemer voor de aanleg en de instandhouding van deze infrastuctuur zorgdragen.

De hoofddirectie van de NS, die nauw betrokken is geweest bij de totstandkoming van het advies, is tevreden over de aanbevelingen. De relatie met de rijksoverheid wordt er voor haar een stuk eenvoudiger op. En de herstructurering zal wat haar betreft geen negatieve gevolgen hebben voor de werkgelegenheid. Door de groei van NS - de Spoorwegen zullen de komende twintig jaar een verdubbeling van het railvervoer laten zien - is immers eerder meer dan minder personeel nodig.

De Vervoersbond FNV meent dat de plannen van Wijffels de onderneming “die nog maar net is bekomen van de reorganisaties bij de diensten Exploitatie en Infrastructuur”, opnieuw op zijn kop zullen zetten. De FNV acht de tijd nu nog niet rijp voor grootschalige ingrepen zoals die uit het advies van de commissie-Wijffels kunnen voortvloeien.

Voorlopig is het ook niet zo ver. De commissie-Wijffels gaat er van uit dat de NS de ingrepen pas over enkele jaren kunnen doorvoeren. “Voor deze herstructurering wordt een voorbereidingstijd van twee jaar noodzakelijk geacht.”