Briefkaart van Clive James uit grote wereldsteden

Clive James: Postcard from Chicago, zondagavond, Ned. 2, 19.09-19.58u.

Clive James is vóór alles de man van de virtuoze zinswendingen. Laat de schijn niet bedriegen: in de serie Postcard from... die hij de afgelopen paar jaar voor de BBC maakte, ziet men de ronde presentator weliswaar kuierend door diverse wereldsteden en in gesprek met interessante bewoners, maar de voornaamste aantrekkingskracht van de reportages schuilt wat mij betreft in 's mans commentaar buiten beeld. Hoewel hij allang niet meer zo sardonisch is als in de tijd dat hij nog reisverhalen en columns voor The Observer schreef, blijft Clive James een scherp observator die een vindingrijk spel met woorden speelt. In bijna al zijn zinnen maakt hij een verrassende draai. Hij is, lijkt het, niet in staat ooit een kleurloze zin te schrijven.

Van de negen afleveringen die de VPRO de komende weken vertoont, gaat de eerste over Chicago, the world's most famous unknown city. James loopt rond in het zakencentrum van de stad (so classy, so glassy), laat zich op de beursvloer de vuistregels van de aandelenhandel uitleggen, staat tussen Poolse immigranten aan de lopende band van een vleesfabriek, zit met een petje op naar het populaire honkbal te kijken, rijdt met een politieman door het uitzichtloze zwarte ghetto, hapt een hamburger weg in een restaurant waar hij wordt bediend door grofgebekte, werkloze acteurs, luistert naar de barpianiste die ooit nog verzoeknummers voor Al Capone heeft moeten spelen, en bezoekt een rokerige, warmbloedige blues-club, die hij in één zin typeert: The music works like a strong drink and so does the strong drink. Arme ondertitelafdeling die daar adequaat Nederlands van moet maken.

Intussen ontmoet James bovendien gesprekspartners als de veelgeprezen auteur Studs Terkel, de succesvolle oprichter van het zwarte blad Ebony, een krantecolumnist met herinneringen aan de corrupte politie van de jaren twintig, een warenhuisdirecteur die cynische taal uitslaat over de recessie, en een politieman die weet hoe de jeugdbendes van dit moment zijn georganiseerd. En dat alles in vijftig compact gemonteerde minuten, die bij mij de indruk nalieten dat ik een veelzijdig en redelijk representatief beeld van Chicago had gekregen.

Clive James toont zich in dit eerste programma niet persoonlijk bij de stad betrokken. Met andere steden in de serie ligt dat anders. Sydney is zijn geboortestad, Parijs is de stad waar hij voor het eerst met Europa kennismaakte (en waar alle mooie vrouwen ver buiten zijn bereik bleven) en Londen is de plek waar hij in de jaren zestig, onzeker aarzelend, zijn carrière begon. Veel van die verhalen staan in het teken van de spijt om gemiste kansen. De andere uitzendingen (over Rio, Miami, Rome, Shanghai en Los Angeles) zijn onderhoudend genoeg, maar die over Sydney, Parijs en Londen vind ik de beste.