Vereniging wil BVD-dossiers zien; "De Stasi-archieven gaan open en die van de BVD blijven dicht'

DEN HAAG, 5 JUNI. De blote voeten, nog nat van de regen, gestoken in leren sandalen en een rugzakje op schoot. Hij is net 82 geworden, chemicus van zijn vak en “sinds ruim een halve eeuw” bestudeert en analyseert hij het absurde van onze economie. Net uit zijn woonplaats Soest, vertelt hij in één van de wachtkamers van de Raad van State waarom de procedure, die de Vereniging Voorkom Vernietiging tegen de staat heeft aangespannen, voor hem van belang is. “Ik wil weten of er bij de BVD van mij een dossier bestaat. En zo ja, dan wil ik ook weten of het klopt. En als het inderdaad klopt kan het me verder geen fluit schelen.”

Waarom zou er van hem een dossier bestaan? “Ach, dat kan allerlei oorzaken hebben. Ik ben erg actief in de vredesbeweging. Maar voor de oorlog, in de jaren dertig, was ik enige tijd lid van Vrienden van de Sovjet-Unie, om films te kunnen zien. Communist ben ik nooit geweest. Al in m'n studententijd heb ik het Marxistisch-Leninisme vaarwel gezegd.”

Politiek gezien is hij dakloos. “Bij verkiezingen maak ik een keus tussen het GPV en Groen Links. Bij Groen Links voel ik me niet thuis en hoewel ik het met de defensie-opvattingen van het GPV bepaald oneens ben, deel ik de opvattingen over het monetaire stelsel die voormalig partijleider dr. A.J. Verbrugh er op nahield.”

Van de op handen zijnde vernietiging van de BVD-dossiers vernam hij tijdens een uitzending van het radio-programma Het Gebouw van de VPRO. “Kun je nagaan wat onze democratie eigenlijk waard is.” Diezelfde avond in januari 1991 reisde hij naar Utrecht, waar de Vereniging Voorkom Vernietiging werd opgericht.

De vereniging behartigt de belangen van “leden, personen en organisaties, die vermoeden op enigerlei wijze object te zijn of te zijn geweest van inlichtingen- en veiligheidsdiensten”. De vereniging telt 400 leden, waaronder een tachtigtal organisaties. Onder de leden bevinden zich (oud-)Kamerleden, wetenschappers, oud-medewerkers van inlichtingendiensten, mensen met een beroepsverbod, politieke partijen, maar bijvoorbeeld ook de Bouw- en Houtbond FNV, de VPRO, de Stichting Waakzaamheid Persoonsregistratie, Derde Wereld- en Vredesgroeperingen, Kerk en Vrede en het IKV. De vereniging bepleit inzage-recht voor personen van wie een dossier is aangelegd. Daarnaast wil zij dat een representatief deel als historisch erfgoed bewaard blijft.

“Het gaat hier om de modernste geschiedschrijving: communistenvervolging, beroepsverboden en beïnvloeding van de sociale beweging, bijvoorbeeld,” stelt de vereniging. De ruim 1.300 processen en verzoeken die er nu lopen zijn gemakshalve ingedeeld in vier categorieën. De overgrote meerderheid richt zich op de BVD en de Politie Inlichtingendiensten en ongeveer 150 op de Militaire Inlichtingendiensten. De "60-plussers' procederen apart.

Hun raadsman, mr. J.S. Pen stelde gisteren voor de Raad van State, dat zij met het oog op hun leeftijd een "spoedeisend belang' hebben en verzocht Staatsraad mr. P.J. Boukema om enkele voorlopige voorzieningen. De vernietiging van dossiers zou dienen te worden gestaakt. Er zou inzicht moeten worden gegeven in hetgeen vernietigd is sinds december 1990. En bovendien zou de BVD moeten vertellen welke categorieën informatie zij in huis heeft en hoe die is opgeslagen.

De 60-plussers, zoals mevrouw Maas van 87, hebben volgens Pen er recht op snel te weten waarom de BVD steeds een spaak in het wiel stak als zij solliciteerden en hun familieleden volgde - kortom waarom zij eigenlijk verdachte personen waren. Redelijkerwijs mag worden aangenomen dat mevrouw Maas geen acht jaar de tijd meer heeft om uiteindelijk uitgeprocedeerd, haar gelijk te krijgen. “Het is ook erg merkwaardig dat iemand die strafrechtelijk wordt gevolgd wel inzage mag hebben in zijn dossier, maar een willekeurige burger niet,” zo stelde Pen. “En wat minstens zo merkwaardig is: de rijksarchivaris reist naar Moskou en Berlijn om daar de archieven van het KGB en de Stasi in te zien, maar de kasten van de BVD blijven gesloten.”

De vertegenwoordiger van de BVD die gisteren het woord voerde zag het spoedeisend belang van de 60-plussers niet zo. “De levensverwachting van een man is in dit land 77,4 jaar en die van een vrouw 82,9 jaar, zo blijkt uit gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek.” Hij kon namens minister Dales (binnenlandse zaken) toezeggen, dat tot 1 januari 1994 geen dossiers zullen worden vernietigd van personen die verzoeken hebben gedaan of procedures hebben aangespannen en ging daarmee verder dan de minister zelf vorige week in de Tweede Kamer.

En ook daarna zullen deze dossiers niet het papiervernietigingsapparaat ingaan, totdat het hoogste juridische college in Nederland daarover een uitspraak heeft gedaan. Dat het gehele abonnementenbestand van De Waarheid - de krant hield daarvan zelf geen boekhouding, maar de BVD wel - inmiddels helemaal verloren is, noemde de man van binnenlandse zaken een "minder gelukkige' actie.

Het trekken van een vergelijking met KGB en Stasi vond hij echter wel bijzonder kwalijk. “Voor de mensen die bij de BVD werken is dat heel krenkend,” maande hij advocaat Pen, waarop de 60-plussers in de zaal spontaan “leve de BVD, hoera, hoera, hoera” aanhieven.