Polen; Polen heeft een kostbaar half jaar verloren

Zijn afscheid kwam in stijl: met een geweldige klap. Zes maanden geleden trad Jan Olszewski aan als premier van Polen, en al vanaf de eerste dag was duidelijk dat hij het niet zou, niet mocht en niet kon redden. Maar Jan Olszewski weigerde het hoofd in de schoot te leggen: hij vocht door, tegen beter weten in, en maakte van die zes maanden één lange, lange doodstrijd. Tot vanochtend, toen hij viel, met die laatste karakteristieke klap, die truc waarmee hij zijn politieke leven nog zo graag even had willen verlengen: de verspreiding van lijsten met vermeende medewerkers van de vroegere geheime dienst, een truc die even zinloos als doorzichtig was.

De verkiezing van Jan Olszewski - een briljant jurist maar een zwak politicus - tot premier, in december vorig jaar, is een kostbare vergissing geweest. Al direct was duidelijk dat de leider van de Centrum Alliantie een voor Polen desastreuze weg op wilde: die van het water in de wijn van de economische hervormingen. Twee jaar lang had Polen de broekriem steeds verder aangehaald terwille van structurele hervormingen. Bij de verkiezingen van oktober vorig jaar lieten de kiezers weten dat ze het beu waren: ze kozen een versplinterd parlement, vol politici zonder ervaring, en met 29 partijen liefst. Olszewski meende de les van die uitslag te hebben begrepen: hij wilde de kiezers tegemoetkomen en zwakte het stringente hervormingsbeleid van zijn voorgangers af: uitkeringen, pensioenen en lonen gingen omhoog, hervormingen werden op de lange baan geschoven.

Wat ook omhoogging - moest gaan - was het begrotingstekort. Het kostte Olszewski de ene competente minister na de andere: zij liepen weg, want, zo vonden ze - vond ook de oppositie, vond ook Walesa - de begrotingstekorten zouden niet alleen de met zoveel pijn bedwongen inflatie weer opdrijven, ze zouden Polen ook de steun van het buitenland kosten, van de Wereldbank en het IMF, en investeerders afschrikken. Dat conflict werd nog verscherpt door het touwtrekken tussen Olszewski en Walesa over beider bevoegdheden. Olszewski was niet Walesa's keus, zijn beleid was niet Walesa's beleid, en geleidelijk werd de controverse tussen beiden bijtender en grimmiger. En ten slotte was er dan dat versplinterde parlement, die onregeerbaarheid: zes maanden lang heeft Olszewski met zijn nagels aan zijn stoel gehangen.

Zo heeft Polen kostbare tijd verloren. Een half jaar lang is uit het kabinet van Olszewski geen enkel hervormingsvoorstel gekomen. Het beleid stagneerde, en de voorsprong die Polen in relatie met andere Oosteuropese landen had opgebouwd ging voor een belangrijk deel teloor.

De toekomst ziet er, ook na het vertrek van Jan Olszewski, niet rooskleurig uit. Walesa heeft voorgesteld Wlademar Pawlak tot premier te kiezen. Pawlak is een 32-jarige boer, eigenaar van een boerderij van zeventien hectaren in Plock. Pawlak is ook de leider van de Boerenpartij PSL, de partij die veertig jaar lang alibipartner van de communisten is geweest tot ze in de hete zomer van 1989 naar Solidariteit overliep.

Pawlak zal proberen met zijn belangrijkste bondgenoten, de Christelijk Nationale Unie en een kleine boerenpartij, aansluiting te zoeken bij het blok van hervormers, de Democratische Unie van ex-premier Mazowiecki en het Liberaal-Democratisch Congres van Mazowiecki's opvolger Bielecki. Samen met nog een klein partijtje zou zo'n coalitie kunnen rekenen op een kleine meerderheid in de Sejm.

Politiek evenwel ligt de zaak ingewikkelder. Pawlak en zijn bondgenoten houden er standpunten op na die slecht stroken met die van Mazowiecki, Bielecki en hun aanhangers, vooral ten aanzien van de mate van staatsinterventie in de economie (waar Pawlak een voorstander van is) en buitenlandse investeringen (die voor Pawlak en zijn achterban nogal eens worden uitgemaakt voor "uitverkoop van nationaal bezit'). De kans bestaat dat er opnieuw een problematische coalitie wordt gesloten, intern verdeeld en aldus weinig daadkrachtig, en dat opnieuw veel kostbare tijd verloren gaat aan kleine en grote crises. De beste oplossing voor Polen is waarschijnlijk ontbinding van het parlement en nieuwe verkiezingen. Met een kiesdrempel dan.