Hartverwarmend cynisme strijdt met Lebensbejahung

Voorstelling: Het laatste hoofdstuk naar de gelijknamige roman van Knut Hamsun door Stichting De Kist. Vertaling: Annie Romein-Verschoor; bewerking: Aat Ceelen, Don Duyns, Raymonde de Kuyper; decor: Johan Simons; regie: Don Duyns; spelers: Aat Ceelen en Raymonde de Kuyper. Gezien 3/6 Theater Bellevue. te zien t/m 6/6 aldaar.

Tegenover de cynische levenshouding staat de vreugdevolle; tegenover de zelfmoord de Lebensbejahung. Op het toneel hebben beiden gelijk en de waarheid ligt in het midden. In zijn roman Het laatste hoofdstuk voert de Noorse auteur Knut Hamsun twee stereotype karakters ten tonele, die haaks op elkaar staan. Daar is Moss (Raymonde de Kuyper), wiens gezicht door de ratten lijkt aangevreten. Desondanks heeft hij de vrolijkheid van een lammetje in de lentewei. Zijn tegenspeler is Magnus (Aat Ceelen), de voortreffelijke kankeraar die de wereld en het gedoe van de mensen met hartverwarmend cynisme gadeslaat. Die zelfmoord van hem, dat wordt nooit iets.

De beide acteurs zitten aan weerskanten van een tafeltje. Dat is hun arena. Ze dwarsbomen en treiteren elkaar op baldadige, verlossende wijze. Schelden is goed voor de geest, moet Magnus denken. Het werkt bevrijdend. En hij handelt er ook naar, op een manier die aan Thomas Bernhard doet denken. Het is natuurlijk andersom: Bernhard is schatplichting aan Hamsun. De blije Moss moet incasseren; eerst foetert hij terug, later hult hij zich in stilzwijgen om uiteindelijk te vertrekken. De statische regie van Don Duyns trilt gelukkig van innerlijke beweeglijkheid. Vooral Aat Ceelen weet met kleine wanhoopsgebaren zijn personage gestalte te geven. Alleen al de manier waarop hij bijna verontschuldigend zijn handpalmen toont, verraadt de innerlijke verwarring waaraan hij lijdt.

Voor het tweetal bestaat de wereld niet; ze bevinden zich in een kuuroord waar de ene dode na de andere valt. Tegen de achtergrond van een impressionistisch groen doek, met spatjes zonlicht bewerkt, tellen ze de uren. Zowel in hun acteerstijl als in hun gedachten zijn het elk twee blokken graniet: ze geven geen duimbreed toe. Regisseur Don Duyns laat hen geen toenaderingspoging maken, het is hem er terecht om te doen om de twee levenshoudingen tegen elkaar uit te spelen.

Heel langzaam sijpelt ook bij de personages het besef binnen dat alles vergeefs is; ze kunnen zwijgen, ze kunnen het leven verder leven of doodgaan, het maakt niet werkelijk uit. Elders is het niet beter dan hier, luidt het motto. De voorstelling is kort, compact en is zeker in het begin humoristisch. Daarna wordt het gevecht gestreden, met woorden. De inzet is hoog, het spel sterk en overtuigend. Een klein theaterjuweel.