"Diep getroffen' door solidariteit met Denen en met elkaar; EG-ministers nu "hecht gezin'

OSLO, 5 JUNI. De uitslag van het Deense referendum over het Verdrag van Maastricht heeft de anders zo zakelijke Europese Gemeenschap op slag doen veranderen in een “hecht en warm gezin”. Eén lid van de familie is onverwachts over de schreef gegaan, maar de rest van het gezin houdt de deur dag en nacht open opdat de verloren zoon op elk moment weer met blijdschap in de familiekring kan worden opgenomen.

Ziedaar het aangrijpende beeld dat de Portugese minister van buitenlandse zaken, Joao de Deus Pinheiro, gisteravond in Oslo schetste na een ongeveer twee uur durend crisisberaad over de consequenties van het Deense referendum. “De meest gedenkwaardige bijeenkomst die ik heb meegemaakt”, aldus de huidige voorzitter van de EG.

Hij toonde zich diep getroffen door de onderlinge solidariteit die zijn collega's zojuist hadden gedemonstreerd. Niemand wil de Denen nu in de steek laten. De twaalf willen bij elkaar blijven. Iedereen is plotseling voor een verenigd Europa. Na deze hartverwarmende vertoning zou het wel eens gemakkelijker kunnen worden, in plaats van moeilijker, om voortgang te boeken met de behandeling van allerlei anders zo weerbarstige dossiers, sprak De Deus Pinheiro hoopvol.

Na afloop van het beraad gaven de ministers een korte verklaring uit waarin ze hun teleurstelling uitspreken over de keuze van het Deense volk en waarin de elf overblijvende lidstaten hun wens uitspreken dat de Europese Unie door alle lidstaten wordt verwezenlijkt. Heropenen van de onderhandelingen van de tekst van Maastricht is uitgesloten. Het proces van ratificatie in de andere lidstaten gaat gewoon door. En, zegt de verklaring ten slotte, iedereen is het er over eens dat de deur voor Deense deelname in de Unie open blijft.

Welke mogelijkheden er precies zijn om de Denen binnen boord te houden, daarover wordt in de verklaring niet gesproken. “We hebben ons geconcentreerd op de politieke situatie en we hebben ons niet verdiept in de juridische aspecten”, aldus Pinheiro. “We willen allemaal de Denen helpen om een oplossing te vinden. Maar het is aan hen om te beslissen.”

Wat kunnen de Denen nu nog doen? Een tweede referendum houden aan het eind van het jaar en dit keer zorgen voor een Europa-gezinde uitkomst, is het meest gehoorde antwoord. Maar de Deense minister van buitenlandse zaken, Uffe Ellemann-Jensen, kon er na afloop van de bijeenkomst niet om lachen. Een tweede referendum zit nu niet in mijn planning, zei hij. Ellemann-Jensen en de andere Deense ministers willen eerst tijd hebben om eens grondig na te denken over wat Denemarken nu te doen staat.

Maar niet alleen in Denemarken wordt nagedacht. De Deense schok trilt nog in de hele Gemeenschap na. Een referendum in Ierland wacht al over twee weken.

In die onzekere omstandigheden is het alleen maar menselijk dat naarstig naar een zondebok wordt gezocht. Eén iemand is al kandidaat: Jacques Delors, de ambitieuze voorzitter van de Europese Commissie, Fransman bovendien, die de EG steeds opnieuw aanjaagt op weg naar verdere integratie. Delors zou zo hard fietsen dat de gewone man in de straat hem niet kan bijhouden, zeggen sommigen - alsof de regeringen van de lidstaten alleen maar onmondig toekijken. Er gaapt een diepe kloof tussen de Brusselse bureaucratie en het leven in de Europese periferie.

De traditioneel Britse weerstand tegen Delors werd onlangs aangewakkerd door berichten als zou de voorzitter van de Commissie zich meer bevoegdheden willen toeëigenen om een uit te breiden Gemeenschap nog bestuurbaar te houden. Om die reden ook zouden de "kleine' lidstaten moeten inbinden. “Delors wil president worden”, kopte een Brits dagblad. “Als die man zo doorgaat, verlies ik mijn referendum nog”, mopperde Ellemann-Jensen. Toen kon in Brussel nog worden gelachen om die opmerking.

Naast De Deus Pinheiro zat gisteravond Delors. En natuurlijk kreeg hij de vraag voorgelegd: is het allemaal uw schuld? Dat is op zichzelf al een onmogelijke vraag. Ontkennen heeft geen zin, en bekennen is onzinnig. Delors koos voor het eerste. Nee, ik voel me niet schuldig, zei hij. Om de eenvoudige reden dat er “helemaal niet zo'n plan bestaat van de Commissie”.

Dat neemt niet weg dat het Deense referendum de aandacht vestigt op de positie van de kleine lidstaten binnen de Gemeenschap. En ook in Nederland wordt dat beschouwd als een niet ongunstige ontwikkeling. In ieder geval vindt een Nederlandse diplomaat het al gunstig dat in Oslo duidelijk is gekozen voor een doorgaan met de Twaalf. Dat is wat anders dan Duitsland en Frankrijk daags na het referendum verklaarden: de Elf gaan gewoon door. “Zo'n harde verklaring wekt de indruk: we gaan full speed door en we bekommeren ons niet om de slachtoffers. Als je die boodschap naar buiten brengt, zou je wel eens het tegenovergestelde effect kunnen bereiken bij de Denen. Dat ze zeggen: het is maar goed dat we er uit zijn gestapt.”

Nu krijgen de Denen het signaal dat iedereen in Europa hen zal missen als ze echt besluiten om uit de EG te stappen. Daarom krijgen ze rustig de tijd om na te denken. “Komt tijd, komt raad”, zei minister Van den Broek gisteren na afloop van de bijeenkomst. “Eind dit jaar zullen we de balans opmaken. Intussen gaat de parlementaire behandeling in de andere lidstaten gewoon door. En misschien zal door de antwoorden op de vragen in de parlementen het beeld veranderen dat de Denen van de EG hebben. Misschien wordt daardoor de vrees weggenomen die tot het "nee' heeft geleid.”