Vrouwenbesnijdenis

Met enkele brede lijnen schildert Frans Roes (W&O, 27 mei) de relatie tussen de sexen, niet alleen het zo complexe gedragspatroon van Homo sapiens maar ook nog de schier oneindige variëteit en diversiteit van vele andere soorten.

De vrees dat het behandelen van dit onderwerp in een zo kort tijdsbestek kan leiden tot simplificaties blijkt zeker gegrond voor wat hij over vrouwenbesnijdenis stelt.

Deze behandeling (of mishandeling?) van meisjes en vrouwen past op het eerste gezicht uitstekend in het betoog van de (sexuele) onderdrukking van de vrouw door de man. Echter, hoe kan het gegeven verklaard worden dat vooral vrouwen de ingreep uitvoeren bij haar sexegenoten en dat het vaak zelfs de grootmoeder is, de vrouw in de familie of clan, die in deze sociale context het grootste gezag heeft en tevens aanzien geniet van de mannen? Of het moet zo zijn dat ze juist deze positie verkrijgt en behoudt door medewerking te verlenen aan het in stand houden van het besnijden van meisjes?

Roes stelt clitoridectomie en de extreme vorm infibulatie gelijk met het wegnemen van de bron van vrouwelijke sexualiteit. Afgezien nog van het feit dat het ontbreken van de clitoris na een rituele ingreep of medisch-geïndiceerde interventie, niet meteen betekent dat daardoor alle erotische gevoelens verdwenen zouden zijn is het nog de vraag of in de tijd waaruit deze gewoonte stamt en die ver voor het begin van onze tijdrekening ligt, de fysiologie en functie van de clitoris wel bekend waren. De hippocratische literatuur (4e eeuw voor Chr.) en de gynaecoloog bij uitstek Soranus van Ephese (2de eeuw na chr.) doen er in ieder geval geen meldingen over. Volgens Galenus dient de clitoris als bescherming van de baarmoeder tegen kou, net zoals de huig de keelholte daartegen afschermt...

Het doel van clitoridectomie moet mijns inziens een andere - en dieper ingrijpende - zijn dan een louter sexuele of sociale. Besnijdenis, zowel van mannen als van vrouwen als middel tot geslachtsdeterminatie, is meer plausibel. Bij deze ingreep wordt een in aanleg aanwezig sexueel bimorfisme dat slechts aan goden is voorbehouden, opgeheven.

De huidige sociale betekenis van vrouwenbesnijdenis en dientengevolge het continueren van deze in sociobiologisch opzicht irrationele praktijk is het resultaat van diverse factoren zoals polygynie, patrilokaliteit, endogamie, alle religieus gesanctioneerd.

Het lijkt meer waarschijnlijk dat het doel van de clitoridectomie een existentieel-religieuze was en niet een uiting van sexuele dominantie. Dat het verschijnsel in de loop der evolutie wel deze laatste kwalificatie heeft aangenomen staat buiten enige twijfel.

Naast educatie van en informatie aan vrouwen zijn monogamie, afschaffing van hoge bruidsprijzen en bereikbaarheid van goede anticonceptie voor meisjes basisvoorwaarden voor het uitbannen van besnijdenis en infibulatie.