Muziek tussen de sterren

Star Trek VI: The Undiscovered Country. Regie: Nicholas Meyer. Met: William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, Walter Koenig, George Takei, Nichelle Nichols, Kim Cattrall. In 8 theaters.

Eerst in de schijnbaar eindeloos doordurende televisieserie en vervolgens in een reeks speelfilms, beleven ze nu al een kwart eeuw avonturen onder de noemer Star Trek, James T. Kirk en zijn multiculturele Starfleet-crew: Mr. Spock, de arts McCoy, de mechanicien Scotty, de onderofficieren Chekov en Sulu, terwijl van de gewiekste verbindings-officier Uhuru de hooggelaarsde benen altijd zichtbaar bleven onder het mini-jurkje dat vijfentwintig jaar geleden modieus was. Het zevental bleef trouw het befaamde Starship Enterprise bemannen, en mocht zichtbaar ouder worden. Dat in de meeste langlopende series de personages de schijn van een constante leeftijd krijgen is begrijpelijk. Immers, verglijdt de tijd zichtbaar, dan loopt de serie het risico zijn publiek te beperken - alleen de getrouwen blijven over, nieuw, per definitie jong publiek groeit er moeilijk meer in, bij gebrek aan aanknopingspunten met die oudere personages.

Maar Star Trek was anders. Dat werd steeds openlijker exclusief gemaakt voor de fans, voor de kenners. Termen ("beam me up, Scotty' of het paniekerige "checking all systems!') en rituelen worden allang niet meer toegelicht, karakters en voorgeschiedenissen bekend verondersteld of hooguit summier aangeduid. De fans werden zelf ouder en mochten best zien dat de helden ouder werden. Het maakte ze des te menselijker en hun belevenissen reëler. Diezelfde fans mogen nu, met Star Trek VI, meemaken hoe de als gebruikelijk beschaafd rebelse Captain James Kirk voor de laatste keer een opdracht moet vervullen, in het vooruitzicht van een welverdiend pensioen voor hem en een deel van zijn vaste bemanning. Nicholas Meyer stelde zich in zijn regie volledig ten dienste aan het genre.

Dat wil niet zeggen dat Star Trek VI: The Undiscovered Country niet aantrekkelijk zou zijn voor wie nog nooit een avontuur van de Enterprise zag. De trucage en special effects zijn mooi en het vertelde onderscheidt zich principieel van elke andere Science Fiction-fantasie. Vergelijk alleen al de begintitels van Star Trek met die van bij voorbeeld de Star Wars-films. Wordt er in Star Wars op martiale klanken tussen de sterren door gescheurd, in Star Trek houdt men een rustig gangetje aan, op kalme melodieuze symfonische muziek. De bemanning van de Enterpise bestaat uit volwassen mensen, niet de jongensmannen en kindvrouwtjes die films in dit genre vaak bevolken. Zij voeren alleen oorlog als het niet anders kan. Eigenlijk zijn ze ontdekkingsreizigers, onderweg om verre melkwegstelsels te onderzoeken en om vredesverdragen te sluiten met de bewoners van de planeten aldaar. Hun inspiratie ligt in de klassieke literatuur (in Star Trek VI wordt veelvuldig uit Shakespeares stukken geciteerd) en niet voor niets put Mr. Spock, met zijn gepunte oren herkenbaar als afstammeling van een andere planeet en daardoor geboren zonder emoties, informatie over menselijk gevoel uit het schilderij "Verdrijving uit het Paradijs' van Marc Chagall aan een wand van zijn hut.

The Undiscovered Country, de ondertitel van deze Star Trek-film, verwijst dan ook niet naar een te koloniseren gebied, maar naar de beloftes van de toekomst. Het thema van de film is het gevaar van vooroordelen en generalisaties, wanneer een vredesovereenkomst een eind kan maken aan oude vijandschap. Je moet iedereen het voordeel van de twijfel durven gunnen, leren Kirk en Spock, ook al was die vijand berucht om de showprocessen waarmee afvalligen naar toegevroren werkkampen werden gestuurd. Want natuurlijk verwijst ook deze laatste Star Trek-film naar een herkenbare actuele situatie.

Verder worden we nog verblijd met de kennis van "een oud spreekwoord': "alleen Nixon kon naar China gaan' luidt het.