MACHT BIJ VENDEX RAAKT VERSNIPPERD; Hessels legt Vendex op de operatietafel.

De macht bij Vendex International is versnipperd. Anton Dreesmann had een prominente positie, maar de huidige directievoorzitter Jan Michiel Hessels dènkt niet eens aan oppermacht. Hij moet rekening houden met de aandeelhouders die steeds meer greep krijgen op het concern.

Met vriendelijke woorden stapte Jan Michiel Hessels twee jaar geleden als nieuwe topman binnen bij Vendex International: “Bijzonder eervol om in de voetsporen te treden van Dreesmann en Verhoef die van Vendex een grote onderneming hebben gemaakt.” Na twee jaar blijkt hij het met de voetsporen niet zo nauw te nemen. Hessels wil Vendex transformeren in een zakelijker, winstgevender, maar ook slanker concern. Maar is Hessels wil net als bij Dreesmann ook wet?

Na Dreesmann en een interimperiode met machthebbers als Van der Zwan en Verhoef was daar ineens Hessels. Hij leek een tegenpool van Anton. Tegenover de colleges van heer Anton stonden Jan Michiel's zakelijke discussies. Tegenover Dreesmanns machtspolitiek voerde Hessels een stille diplomatie.

De derde generatie van de familie-aandeelhouders reageerde verheugd op de komst van "de ideale schoonzoon'. Hij moest afrekenen met de autoritaire Dreesmann en tegelijk de consternatie van de over tradities heen walsende Van der Zwan doen vergeten.

Hessels heeft echter met meer belangen rekening te houden dan alleen met de derde generatie, de grijze golf die amper nog in staat was het jaarlijkse aandeelhouders-evenement in het Okura bij te wonen. Inmiddels heeft ook de vierde generatie aandeelhouders mondigheid verkregen. Deze generatie heeft geld geroken door de plannen van Anton om Vendex naar de beurs te brengen. Zij zouden dan op hun nu zeer moeilijk verkoopbare aandeel een forse winst kunnen boeken.

Dreesmann speelde wel met het idee om Vendex naar de beurs te brengen, hij handelde er niet naar. Hij tuigde juist constructies via Zwitserland en de Antillen op om de publicatienormen te omzeilen. Hessels is niet onbekend met het fenomeen beursfonds. Een vanouds gesloten familiebedrijf met zo'n slecht renderende kernactiviteit als de warenhuizen, zoveel wildgroei en zoveel bedrijven in de pioniersfase aanbieden aan professionele beleggers is geen sinecure.

Hessels staat voor de opgave om de vierde generatie zoet te houden zolang het concern niet naar de beurs gaat. Hij slaagt daar, gezien de reacties van aandeelhouders, goed in. Zij hebben het idee dat Hessels Vendex op koers houdt en binnen enkele jaren afstevent op een beursintroductie. Ter voorbereiding snoeit Hessels Vendex door bedrijven als Staal Bankiers, de postorderbedrijven en Braziliaanse warenhuizen in de etalage te zetten.

Hessels heeft veel ervaring met een beursfonds, namelijk het chemieconcern Akzo. Daar werd hij na zijn studie rechten in Leiden en economie in Wharton (Pennsylvania) en zijn carrièretechnisch gezien mooie opstapje bij organisatie-adviesbureau McKinsey in 1973 binnengehaald. Bij Akzo herinneren directeuren zich Hessels als "het goudhaantje'. Van het begin af aan krijgt hij een speciale behandeling. Hij komt in de groep van potentiële opvolgers van Loudon als hoogste baas van Akzo. Met verve begon Hessels de tocht naar de absolute top: financiën op het hoofdkantoor, president van Akzo Saõ Paulo, president van Akzo Brazilië en Argentinië, vice-president Akzo Verenigde Staten.

Welke barrières Hessels ondervond is onbekend, maar in 1985 besluit hij niet langer te wachten op een topfunctie. Hij wordt president van handelsmaatschappij Deli en zwaaide daar als president de scepter over 6000 werknemers. Hij kreeg er twee jaar geleden bij Vendex 80.000 werknemers bij.

Daarmee lijkt Hessels een modelachtergrond te hebben om de problemen bij Vendex aan te pakken: kennis van een beursgenoteerde international plus kennis van een handelsorganisatie als Deli. Maar met die achtergrond had Hessels nog geen macht. Hij kon niet zoals Anton de familie uitschakelen door getrapte aandelenconstructies. Hij kon ook niet, zoals een grootaandeelhouder-president wel kan, de meningen van commissarissen en mededirectieleden aan zijn laars lappen. Vendex bestuurder Keller zei na vijf gefrustreerde jaren onder Anton: “Hij trok altijd het kleed onder me weg, omdat hij het zelf wilde doen. Zo kan je niet werken. Dat heb ik hem vaak genoeg gezegd.”

Hessels voelt niet alleen de hete adem in zijn nek van twee generaties familie met verschillenden belangen, maar hij heeft ook te maken met de banken. In 1991 verscheen oud-ABN-bestuurder drs. H. Langman als commissaris, mede omdat ABN Amro een machtige positie had gekregen in de Antilliaanse holding Vede I, houder van een groot aandelenpakket Vendex International. De reden dat Vendex een deel van de macht afstond aan ABN Amro kan in verband gebracht worden met de verslechterde vermogenssituatie bij het concern, waarvoor de bank tol eiste.

Hessels is ook geconfronteerd met het probleem dat concurrenten, als Blokker en Wolters Schaberg (met winkelketens als Xenos en Jamin) en bedrijvenverzamelaar Joep van den Nieuwenhuyzen in de keuken van Vendex kunnen kijken. Zij hebben aandelenpakketten gekocht in de tijd dat Vendex dacht snel "open' te kunnen gaan. Nu Hessels Vendex op de operatietafel heeft gelegd vormen die pottenkijkers een bacteriologisch risico.