MACHT BIJ VENDEX RAAKT VERSNIPPERD; Dreesmann poogde familie uit te kopen

De macht bij Vendex International is versnipperd. Anton Dreesmann had een prominente positie, maar de huidige directievoorzitter Jan Michiel Hessels dènkt niet eens aan oppermacht. Hij moet rekening houden met de aandeelhouders die steeds meer greep krijgen op het concern.

De macht van Anton Dreesmann bij Vendex is verworden tot een formaliteit. Hij is weliswaar nog president-commissaris, maar de man die enkele jaren geleden als verlicht vorst regeerde, moet nu van een afstand toezien hoe Vendex-kroonjuwelen als Dillard's worden verkocht en zijn hobby Vedior (uitzendbureaus) van de geldkraan wordt afgesloten.

De zeldzame openbare optredens van Dreesmann als directievoorzitter hebben diepe sporen achtergelaten. Zodoende kennen we zijn geprononceerde opvattingen over vakbondsbestuurders ("Helden op sokken!' - NOS journaal, 1982), ondernemers ("Het liefst verschuilen ze zich in commissies, dan hebben ze een beslissing sámen uitgesteld') en mensen die hem tegenwerken ("Laten ze blij zijn dat er tenminste nog één is die niet de hele dag in de waterleiding zit te urineren' - Vrij Nederland, 1983).

Dat Dreesmann ook vreselijk kan tieren en geen dwarsliggers duldt, is duidelijk geworden in de loop van het "koningsdrama', dat zich in 1988 rond zijn opvolging ontwikkelde. Hij stak zijn woede over de regeerstijl van zijn plaatsvervanger en beoogde opvolger Arie van der Zwan niet onder stoelen of banken.

Maar dat hij destijds in zijn furie geprobeerd heeft het familieconcern op te splitsen en de andere familie-aandeelhouders uit te kopen, is onlangs pas aan het licht gekomen. Schoorvoetend geven de betrokkenen openheid over deze periode, waarin het lot van Vendex meer dan ooit verbonden was met dat van zijn roerganger, Anton Dreesmann.

Toen vice-voorzitter Van der Zwan voortvarend aan de slag wilde gaan, stuitte hij op Dreesmann. Van der Zwan presenteerde een ingrijpend saneringsplan voor de warenhuizen van Vroom & Dreesmann, op het moment dat Dreesmann thuis herstelde van een hersenbloeding. Dreesmann voelde zich door Van der Zwan, die tijdelijk op zijn stoel was gaan zitten, op een zijspoor gerangeerd. "Ik maak hem kapot!', riep hij tegen de voorzitter van de OR.

Heimelijk werkte Dreesmann in het najaar van 1988 met zijn zoons en een groepje getrouwen uit de andere families aan een machtsovername. Dreesmann stelde de andere families voor hun aandelen (en daarmee hun zeggenschap) aan hem te verkopen. In ruil daarvoor konden ze de financiële vruchten blijven plukken van het aandeelhouderschap of eigenaar worden van onderdelen van Vendex. Een meerderheid van de aandelen zou Dreesmann de zeggenschap bij Vendex hebben teruggegeven.

De buy out zou worden gefinancierd met geleend geld (hoogrentende obligaties). Om dat terug te kunnen betalen, was Dreesmann bereid delen van zijn imperium te verkopen, aldus ingewijden. Uiteindelijk, na lang beraad van de families, ging de deal niet door. Daarvoor hadden alle familie-aandeelhouders hun eigen redenen. Maar één ding vonden ze allemaal: Dreesmann had te weinig geld geboden. Even later bereikte Dreesmann toch zijn doel: Van der Zwan, de aanvallen beu, stapte op.

De mislukte coup maakt duidelijk hoever Dreesmann bereid was te gaan voor het behoud van zijn macht. Het laat óók zien dat de architect van Vendex International er zelf geen moeite mee had bedrijven af te stoten die later tot het kernbedrijf van Vendex zijn gaan behoren. Volgens betrokkenen had Dreesmann ondernemingen die zelfstandig konden voortbestaan, zoals de Foodgroup (supermarkten), willen verzilveren. Nu, vier jaar later, gaan bij aandeelhouders opnieuw stemmen op om delen van het kernbedrijf af te stoten. Maar de huidige directievoorzitter, Jan Michiel Hessels, zegt daar niet aan te willen.

Dreesmann was niet gewend zijn macht met anderen te delen. De kleinzoon van oprichter Anton Dreesmann deelde het concern in de jaren zeventig op in zóveel verschillende NV's en BV's, dat de zeggenschapverhoudingen voor een buitenstaander niet meer te doorgronden waren. Dreesmann wilde niet dat de commissarissen, aandeelhouders of vakbondsbestuurders invloed zouden krijgen. In de aandeelhoudersvergaderingen werden daar, vreemd genoeg, nooit vragen over gesteld.

Toen Vendex, met het oog op een toekomstige beursintroductie in 1985 alvast werd omgevormd tot structuurvennootschap, deed Dreesmann daar met de grootst mogelijke tegenzin aan mee. Op de bemoeienis van commissarissen zat hij niet te wachten.

Als directeur-aandeelhouder kon Dreesmann redelijk ongestoord aan de expansie van Vendex werken. Hij bouwde het warenhuisconcern Vroom & Dreesmann (samen met zijn rechterhand A.J. Verhoef) uit tot een diensten- en detailhandelsconcern met een omzet van bijna 17 miljard gulden. Zijn droom om alle mogelijke diensten (van vakanties tot gezondheidszorg) bij elkaar in grote warenhuizen aan te bieden, is echter nooit verwezenlijkt.

Na de mislukte machtsgreep deed Dreesmann afstand van de troon. Sindsdien staat hij op de payrol van Vendex als president-commissaris. De kans dat na Anton een andere Dreesmann in die toezichthoudende positie komt, is volgens ingewijden klein. De fakkel gaat vrijwel zeker naar een andere familie uit aandeelhouderskringen. De naam Dreesmann verdwijnt dan, na meer dan honderd jaar, uit het rijtje bestuurders.