Drie balletten van Van Manen subliem en spiritueel vertolkt

Gezelschap: Nederlands Dans Theater met Hans van Manen-programma. Nieuw ballet: On the Move; choreografie: Hans van Manen; muziek: Serge Prokofjev; decor en kostuums: Keso Dekker; licht: Joop Caboort; begeleiding: het Nederlands Balletorkest o.l.v. Christof Escher met medewerking van Mihaela Martin, viool. Gezien: 2/6, Muziektheater Amsterdam. Daar nog te zien: 7/6. Verder 6 en 9 t/m 12/6 Den Haag.

Het Nederlands Dans Theater opende de Holland Festival-programmaserie gewijd aan de werken van Hans van Manen met een avond van grote allure, gevuld met Visions Fugitives, Two en Black Cake, drie balletten die de choreograaf in de jaren 1989 en 1990 creëerde en de wereldpremière van On the Move. Kenmerkend voor al deze werken is de in deze periode ontwikkelde uiterste soberheid van Van Manens zo vertrouwde bewegingsmateriaal. Iedere lijn, iedere blikrichting, iedere overgang, iedere plaats in de ruimte, iedere muzikale frase roept de indruk op van onontkoombaarheid. Helderheid in vorm en compositorische structuur zijn altijd prominent in Van Manens werk gewest. Nu zijn die kwaliteiten nog verder uitgekristalliseerd en het is fascinerend te ervaren dat dezelfde bewegingen in die verschillende balletten toch steeds een subtiele verandering in kleur en expressie vertonen.

Het nieuwe werk, On the Move, gemaakt op Serge Prokofjevs Concert voor viool en orkest, toont een sterke binding met Visions Fugitives dat eveneens Prokofjev als componist heeft, hoewel de totale opzet geheel anders is. Visions Fugitives is evenals de muziek opgebouwd uit vijftien korte tot zeer korte fragmenten. On the Move heeft een langere doorgaande adem. De samenhang wordt veroorzaakt door een zelfde bewegingsverloop en een zelfde onderliggende sfeer, en ook door het toneelbeeld dat Keso Dekker voor beide balletten ontwierp. In Visions Fugitives bestaat dat uit zwarte tot op de grond hangende, smalle doeken, verzwaard met zilverkleurige ballen. In On the Move zijn die ballen vervangen door fragiele, zilverkleurige schuine pootjes.

Centraal in On the Move staat een koppel, Brigitte Martin en Johan Inger. Hun duetten komen soms voort uit het groepswerk voor zeven paren, maar blijven veelal zelfstandig. Een tweede paar, Elke Schepers en Jean Emile, isoleert zich eveneens enkele malen maar blijft in tegenstelling tot het centrale paar tenslotte toch in de groep opgenomen.

Het bedrieglijke en het boeiende van Van Manens idioom is ook in dit ballet weer dat je denkt dat je weet wat er komt, dàt het ook vaak komt maar toch net weer iets anders dan je verwacht en vaak verrijkt met verrassend nieuwe details. De sublieme uitvoering door de dansers is een puur genot. Zo kreeg ook het intens geladen duet Two weer een magnifieke vertolking van Brigitte Martin en Johan Inger.

Het spirituele, humoristische gelegenheidsballet Black Cake, in 1989 gemaakt voor het dertigjarige jubileum van het NDT, blijkt door de vele uitvoeringen nog extra aan finesse en timing te hebben gewonnen en Sabine Kupferberg is werkelijk fantastisch in haar karakterisering van de langzaam teut wordende party-bezoekster.

Terechte ovaties voor Hans van Manen aan het slot. Een choreograaf die bewijst na 35 jaar nog volop "on the move' te zijn.

Foto: Wereldpremière: On the Move van Hans van Manen (foto Hans Gerritsen)