Veel mini-exposities op overzichtelijke KunstRai

Kunstrai: t/m ma 8 juni in de Europahal van het Rai-gebouw te Amsterdam, wo t/m vr 14-22u., za t/m ma 11-18u. Entree: 15 en 10 gld.

AMSTERDAM, 3 JUNI. In één van de stands in de Rai ligt een kranteknipsel op tafel met de kop: "Is er nog hoop voor de KunstRai?". Ik herinner me geen enkele keer in het nu achtjarige bestaan van deze Amsterdamse galeriebeurs dat er niet werd gesomberd over dit evenement. Het gebrek aan internationale allure, een tekort aan koopkrachtige Hollandse verzamelaars, de lage kwaliteit van "de' Nederlandse kunst- het zijn altijd weerkerende zuchten die ook ditmaal al voor aanvang werden geslaakt. De nieuwe Amsterdamse wethouder van cultuur, Ernst Bakker, deed er gisteravond in zijn openingsrede nog een schepje bovenop door de bewering aan te halen dat galeriehouders in dit land voor de keus zouden staan "de verwarming aan te zetten of een avant-garde kunstenaar te exposeren".

Dat lijkt me schromelijk overdreven; het geslonken aantal deelnemers (van 115 in 1991 naar 77) moet niet zozeer aan geldgebrek worden geweten als wel aan de strengere toelatingseisen die de beurscommissie stelde. Twintig collega's die in vorige jaren wel meededen, werd de toegang geweigerd door de in meederheid uit galeristen bestaande raad. "Vooruitstrevende, innovatieve kunst" moet ditmaal een "exclusief aanbod' op de KunstRai garanderen.

Wat is nu het effect van die 'zuivering'? Is de kwaliteit van het gebodene beter dan hij was en ook nog avontuurlijker? Net als anders kan men veel mini-exposities in de Hollandhal zien, werk van één (vaak jongere) Nederlandse kunstenaar dat een hele stand in beslag neemt: Eric Andriesse (Kalksma Prints), Ab van Hanegem (Art & Project), Marjolijn van den Assem (Espace), Tjibbe Hooghiemstra (Brinkman), Maria Beatriz (Asselijn), verrassende wandobjecten van Rob Birza (Van Krimpen) en surrealistische sculpturen van Hans van den Ban (Wetering galerie). Mooi zijn de met voile bespannen doeken van Tiong Ang bij galerie Van Rooy. Ang modelleert zijn doeken als opengeslagen boeken; zijn Initiatie stelt een oogoperatie voor -een afbeelding uit een medische handboek- die wordt uitgevoerd op Bernini's Heilige Theresa.

Eveline Visser (galerie Snoei) hing haar abstracte schilderijen met het thema 'oorlog' in een legertent terwijl de op het Russische dagelijks leven geënte, aan Beuys herinnerende werkjes van Andrei Roiter door galerie Aschenbach in een soort padvindershonk worden getoond. Vous êtes ici presenteert een zojuist gereed gekomen reeks edities in émaille. Het is verbluffend hoe goed in dit materiaal een potloodlijn tot uitdrukking kan komen, zoals in de tekeningen in wit op zwart van Georg Dokoupil. Rosemarie Trockel maakte een levensechte elektrische kookplaat van emaille, Guillaume Bijl een nooduitgang-teken en Rob Scholte een verkeersbord. Scholte's gekopieerde kunstenaarssignaturen worden overigens tentoongesteld bij Wanda Reiff.

Teleurstellend is de centrale tentoonstelling van de KunstRai, die dit jaar een 'beeldenplein' moet voorstellen. Op een geasfalteerde vloer zijn veertien sculpturen uitgezet- een ander woord kan ik er niet voor bedenken. Liefdeloos staan de betonsegmenten van Leo Vroegijndeweij, de keramieken vazen van Pjotr Müller, de bronzen krukjes van Sonje Oudendijk en het tractor-onderstel van Carel Visser bij elkaar. Net mensen op een receptie, te dicht opeen gepakt en angstvallig proberend hun individualiteit te bewaren. Het oorspronkelijke plan hier niet-commerciële kunst(enaars)initiatieven uit binnen- en buitenland een plaatsje te geven, strandde omdat de Raad voor de Kunst het benodigde geld niet toekende.

Het aantal buitenlandse participanten is deze keer lager dan ooit; voorheen werden galeries uit een 'gastland' (onder meer Duitsland, Spanje en de Verenigde Staten) met een gereduceerde prijs gepaaid om een stand te huren. Nu dit aanmoedigingsbeleid is gestaakt, zijn er negen Duitsers, één Belg en één Australiër uit eigen beweging naar Amsterdam gekomen. Vijf collega's uit München hebben de handen ineen geslagen en exposeren in hun gezamenlijke stand onder meer een sculptuur van de Nederlander Sef Peeters en 'grotschilderingen' van Nancy Spero. Fotowerken van Gerhard Richter zijn de opvallendste stukken bij de Duitse galerie Sties terwijl Springer uit Berlijn -die vorig jaar ook in Amsterdam was- weer veel werk van Lucebert aanbiedt.

Gisteravond werden de genomineerden voor de Triple P-prijs bekend gemaakt, gekozen uit de op de Rai aanwezige Hollandse kunstenaars. Het gelijknamige bedrijf voor informatietechnologie, de nieuwe sponsor van de KunstRai (de P's staan voor People, Performance en Partnership, de bedrijfsfilosofie in een notedop) verstrekt de gelukkige 25.000 gulden. Deze onderscheiding vervangt die van de Lage Landen; de verzekeringsmaatschappij is met ingang van dit jaar geen sponsor meer van de Kunstrai. Ko Aarts, Tiong Ang, Rob Birza, Ab van Hanegem, Berend Strik, Tempi & Wolf en Eveline Visser komen ervoor in aanmerking; vrijdag wordt de winnaar bekend gemaakt.

De KunstRai 1992 is een tamelijk kleine, overzichtelijke beurs waar de Nederlandse kunst uiteraard overheerst. Rustige, 'museale' presentaties voeren -net als in andere jaren- de boventoon, maar omdat het vaak om werk van jonge kunstenaars gaat, hoeft een ingewijde zich er niet te vervelen. In zo'n omgeving is de kans groot een kunstenaar te "ontdekken' die tot nu toe niet was opgevallen. Met twintig galeries meer die misschien geen 'topkunst' hadden gebracht, was de sfeer echter niet wezenlijk anders geweest. Voor teveel commercie in de kunst hoeven we hier te lande voorlopig niet bang te zijn. En bovendien heeft de Spaanse schilder Antoni Tapiès eens terecht opgemerkt: "de tempel van de kunst heeft zijn schriftgeleerden en farizeërs, maar bovenal zijn kooplui.' Gesteld dat die beeldspraak ook voor ons land opgaat, dan is de Rai de komende zes dagen het heilige der heiligen van de kunst.

Foto: Oogoperatie op KunstRai: Initiatie van Tiong Ang (foto NRC handelsblad/Maurice Boyer)