Rode, jeukende uitslag na een dagje bollen pellen

Driekwart van de Nederlandse beroepsbevolking behoort tot de wereldelite, de rest is ziek of arbeidsongeschikt. Om dat te verbeteren verdienen ook arbeidsomstandigheden meer aandacht. Aflevering 3: bollen pellen.

ROTTERDAM, 3 JUNI. Marjolein is 29 jaar. Ze heeft twee blakende kinderen, een jongen en een meisje. Nee, haar voortplantingsorganen zijn goed in orde, lacht ze gebarend naar haar kroost. Toch kwam Marjolein in haar jeugd als bollenpeller in aanraking met de stof metam-natrium, die volgens recent onderzoek van TNO in Rijswijk schadelijk effect kan hebben op onder meer de vruchtbaarheid.

Haar voortplantingsorganen mogen dan goed functioneren, Marjolein kan zich wel andere problemen herinneren. Enorme jeuk en uitslag bij voorbeeld. Vooral als ze een dag hyacintebollen had gepeld. Dan kwam ze 's avonds thuis met rode plekken op haar handen en armen. Maar dat lag aan schilfers in de bollen en niet aan het bestrijdingsmiddel. Ze heeft er nooit bij stilgestaan. Haar huid was toch al gevoelig. Bij ieder examen zat ze immers ook onder de uitslag.

Ongeveer 15.000 mensen werken in de bollenteelt. Daarnaast schat F. Zandbergen, secretaris van de Koninklijke Algemene Vereniging voor de Bloembollencultuur (KAVB), dat er nog eens jaarlijks tussen de 80.000 en 100.000 seizoenarbeiders worden aangetrokken. In veel gevallen maken de telers gebruik van de grondontsmettingsmiddelen methylisothiocyanaat en metam-natrium om ziekten in de gewassen tegen te gaan. Vooral bij anemonen, begonia's en gladiolen treedt schimmel op als de middelen niet worden toegepast, meent Zandbergen.

Maar bij het medisch laboratorium van onderzoekinstituut TNO in Rijswijk is W. de Kort, hoofd van de afdeling arbeid en gezondheid, minder te spreken over het gebruik van de vergiften. Eerder deed het instituut onderzoek naar het gebruik van de middelen. Daaruit bleek dat de blootstelling van mensen die zonder beschermingsmiddelen dagelijks met methylisothiocyanaat werken 45 keer zo hoog was dan toegestaan. Voor het middel metanatrium geldt een overschrijdingsfactor van bijna 30.

In het onderzoek zag TNO indicaties die duiden op huidirritaties en effecten op voortplantingsorganen. Daarnaast constateerden de onderzoekers bij bollentelers een slechtere "zenuwgeleidingssnelheid'. “Dit kan betekenen dat mensen op latere leeftijd problemen krijgen met bij voorbeeld de tastzin. Dan lijkt het alsof het verouderingsproces eerder in gang wordt gezet. Bovendien nam die verslechtering evenredig toe indien de dosering waaraan men werd blootgesteld hoger werd”, zegt De Kort.

Of een lagere zenuwgeleidingssnelheid aan de bestrijdingsmiddelen is toe te schrijven, is onzeker. De Kort: “Toen we de middelen op ratjes testten, ontdekten we wel huidirritaties, maar geen effecten op het zenuwstelsel. Dat is niet zo verwonderlijk, want huideffecten kun je met het blote oog opmerken. Maar er zijn nog geen goede tests beschikbaar om na te gaan of het geheugen van een rat snel achteruit gaat.”

Wel ziet De Kort een verband tussen beide vergiften en effecten op de voortplanting. “Jonge, net geboren ratjes die aan beide middelen waren blootgesteld, hadden een skelet dat niet was uitgegroeid. De beestjes waren te klein en de diverse organen functioneerden niet goed.” De Kort waarschuwt er voor dat het systeem van testen op dieren nooit waterdicht zal worden. “Ratten zijn nu eenmaal geen mensen.”

De vergiften kunnen via de huid of via de longen in het lichaam terechtkomen. In het eerste geval wordt doorgaans minder dan tien procent van de schadelijke stoffen opgenomen. Bij de longen ligt dat anders, meent De Kort. “Wat je inademt, neem je bijna helemaal op. En grondontsmettingsmiddelen worden vooral ingeademd. Bovendien waait de stof in een gesloten kas niet weg.”

Het verzet tegen het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de bollenteelt groeit. Naar aanleiding van het TNO-onderzoek verbood minister De Vries (sociale zaken) per 1 juli het gebruik van methylisothiocyanaat en metam-natrium in de bollenteelt. Daarnaast overweegt hij een verbod op het ontsmetten van de bollen met de hand. De Zuidhollandse Milieufederatie voerde enkele weken geleden ludiek actie aan de poort van het Dorado van de bloembollen, de Keukenhof.

De vakcentrale FNV bracht onlangs het boekje "Kind van de rekening" uit. Hierin worden de nadelen van chemische stoffen in relatie tot het krijgen van kinderen bekeken. De FNV stelt dat in de praktijk van alledag maar weinig aan vastgestelde normen wordt vastgehouden. Daarnaast zou de aandacht voor negatieve effecten op de voortplantingsorganen van mannen nihil zijn. “In het beste geval wordt een zwangere vrouw die met chemische stoffen werkt overgeplaatst. Maar niemand vraagt zich af of mannen soms nadelige gevolgen ondervinden”, aldus de vakcentrale.

De Kort van TNO zegt: “De beste oplossing is zo weinig mogelijk bestrijdingsmiddelen gebruiken. Je moet je afvragen of de middelen wel zo nodig zijn. In een aantal gevallen denk ik dat het gebruik kan worden teruggebracht. Verder is het dragen van maskers en handschoenen goed. Maar dan kan een bollenpeller weer minder produceren.”

In haar huiskamer lacht Marjolein: “Een masker is tot daar aan toe. Maar bollen pellen met handschoenen aan is volgens mij onmogelijk.”

Foto: In veel gevallen komen grondontsmettingsmiddelen op de handen van werkers in de bollenteelt terecht. (Foto NRC Handelsblad/Freddy Rikken)