Redelijk honorarium is geen "heling'

De bekende strafpleiter Wladimiroff heeft onlangs ƒ 65.000 aan Justitie betaald ter voorkoming van strafvervolging.

Hij werd onder meer verdacht van heling: het aannemen van een honorarium waarvan hij wist of had moeten weten dat dit geld opbrengst van misdaad was. De advocaat voelt zich onheus behandeld door Justitie. Eén van de dingen die hem storen aan het optreden van Justitie is dat uit dezelfde bron waaruit zijn honorarium werd betaald, ook Justitie een waarborgsom van de verdachte cliënt ontving. Bovendien: als het accepteren van het honorarium door de advocaat heling is, betekent het accepteren van die waarborgsom door Justitie dan niet evenzeer heling?

Maakt de fiscus zich trouwens ook niet schuldig maakt aan heling als hij belasting heft en int over opbrengst van misdaad. De heroïnehandelaar wordt voor zijn winst net zo belast als de schoolboekenhandelaar. De fiscus is amoreel, de belastingwet vraagt niet naar het ethische gehalte van de winst, de omzet of de inkomsten van de belastingplichtige. Voor de inkomstenbelasting is slechts draagkracht van belang, voor de omzetbelasting slechts verbruik. En financieel succesvolle misdadigers behalen grote omzetten, verbruiken veel en hebben heel wat draagkracht. De fiscus keurt niet goed of af, hij belast, en belastingheffing neemt niet de strafbaarheid van de misdadiger weg.

Als echter Justitie een advocaat van heling beticht wegens het accepteren van honorarium van een zware jongen waarvan hij kan vermoeden dat het uit een misdrijf afkomstig is, moet Justitie dan niet evenzeer de fiscus van heling betichten als die ter invordering van een belastingaanslag van diezelfde zware jongen een bedrag aanvaardt (of in beslag neemt) dat absoluut zeker uit misdrijf afkomstig is?

De strafwet (art. 416 en volgende) merkt als heling onder meer aan: het verwerven van een door misdrijf verkregen goed indien de betrokkene op het moment van de verwerving wist of zou hebben moeten weten dat het goed van misdrijf afkomstig was. Onder een "goed' valt in dit verband ook geld. Vroeger stond er nog bij "uit winstbejag', zodat de fiscus daardoor gered zou zijn (de fiscus belast immers niet uit winstbejag), maar die woorden zijn onlangs door de wetgever geschrapt om de "witwassing' van criminele vermogens beter te kunnen bestrijden.

Het ziet er dus naar uit, dat de fiscus die belasting invordert door verhaal op crimineel vermogen, zich naar de letter van de wet schuldig maakt aan heling: hij weet dat het geld dat hij in beslag neemt (en aldus "verwerft'), fiscaal verzwegen criminele omzet of crimineel inkomen is (daarom neemt hij het nu juist in beslag). Wat nu? Moet de officier van justitie nu de fiscus gaan vervolgen wegens heling? En moet de officier van justitie soms ook zichzelf gaan vervolgen als hij een waarborgsom aanvaardt van een zware jongen terwijl hij moet vermoeden dat het benodigde geld van een "vuile' bankrekening komt?

Gelukkig is er een uitweg. Er is namelijk rechtspraak van de Hoge Raad die zegt dat de overheid niet strafrechtelijk aansprakelijk gesteld kan worden voor eventuele strafbare feiten die de overheid zou begaan bij de vervulling van haar overheidstaak. En belasting heffen en invorderen is zonder enige twijfel de uitvoering van een pure overheidstaak. Hetzelfde geldt voor het executeren van straffen, waaronder ook het aannemen van waarborgsommen.

De staat hoeft zichzelf dus niet te vervolgen wegens heling. Dat zou ook niet veel zin hebben. Hoe zou de staat een straf op zichzelf moeten executeren? Als de overheid de strafwet zou overtreden bij de uitvoering van haar overheidstaak, dan is het niet aan de (straf)rechter om daar iets aan te doen, maar aan het parlement.

De strafpleiter met financieel succesvolle misdadigers in zijn cliëntenkring zou ongetwijfeld graag een soortgelijke vrijwaring voor strafvervolging als de overheid willen hebben. De Nederlandse Orde van Advocaten zal daar ook wel, als het om heling gaat, op aandringen met de motivering dat die misdadigers anders geen advocaat meer kunnen krijgen: geen gratis advocaat omdat zij teveel (vuil) geld hebben, geen zelfgekozen advocaat omdat die niet het risico wil lopen van heling te worden beschuldigd.

In een rechtsstaat heeft iedereen, ook een financieel succesvolle (vermoedelijke) misdadiger, recht op een advocaat in zijn strafzaak. Ook dat is, in zekere zin, een overheidstaak. Voor het betaald bijstaan van (vermoedelijke) misdadigers moet de advocaat dus niet strafrechtelijk aansprakelijk gesteld kunnen worden. Het is ook een algemeen belang dat het degene die zich wederrechtelijk verrijkt zo moeilijk mogelijk wordt gemaakt om te profiteren van de opbrengst van zijn misdaden. Op die opbrengst heeft hij nooit een schijn van recht of aanspraak gehad, en hij hoort daar dus ook niet dure advocaten en adviseurs uit te kunnen betalen ter ontloping van de gevolgen van zijn misdaden. Ik stel voor dat iedere strafadvocaat wettelijk gevrijwaard wordt van een vervolging wegens heling voor alle honoraria die niet uitgaan boven het toevoegingsniveau (het tarief dat de staat vergoedt aan pro deo advocaten. Voor bedragen die daar (aanzienlijk) bovenuit gaan hoeft de advocaat uit rechtsstatelijk oogpunt niet bij voorbaat gevrijwaard te worden van vervolging wegens heling. Dit neemt niet weg dat er aanleiding kan zijn om voor die hogere bedragen een gedragscode tussen openbaar ministerie en Orde van Advocaten af te spreken, zodat een ieder kan weten waar hij aan toe is.