Meerderheid tegen Verdrag van Maastricht; Denen zeggen nee, ook referendum in Frankrijk

KOPENHAGEN, 3 JUNI. De Deense bevolking heeft gisteren het Verdrag van Maastricht met een uiterst krappe meerderheid afgewezen. De Deense regering zal de andere landen van de Europese Gemeenschap nu vragen de onderhandelingen over het verdrag te heropenen. In Parijs werd vanmorgen bekend dat ook Frankrijk een volksstemming over "Maastricht' zal houden.

Dit besluit volgde op een zitting van het Franse kabinet naar aanleiding van de uitslag van het Deense referendum.

In Brussel verwierp de Portugese minister van buitenlandse zaken, Joao de Deus Pinheiro, wiens land op het ogenblik het voorzitterschap van de EG bekleedt, de suggestie tot nieuwe onderhandelingen die de Deense minister van buitenlandse zaken Uffe Elleman-Jensen vanmorgen op een persconferentie in Kopenhagen deed. De Deense bewindsman voegde er zelf al aan toe dat hij het bijna uitgesloten achtte dat het Deense verzoek zou worden ingewilligd.

,Er bestaat unanimiteit dat de elf (andere lid-staten) zonder aarzeling door moeten gaan”, zei Pinheiro. “Er is geen ruimte voor nieuwe onderhandelingen over het verdrag”. Ook de voorzitter van de Europese Commissie, Jacques Delors, onderschreef deze opvatting. De Franse woordvoerder verklaarde dat Parijs evenmin nieuwe onderhandelingen wenst.

Op verzoek van Denemarken houden de twaalf EG-ministers van buitenlandse zaken morgen in Oslo, waar zij zijn voor een bijeenkomst van de NAVO, een extra vergadering om zich te beraden op de nu ontstane situatie.

Het Verdrag van Maastricht - een wijziging van de EG-verdragen in de richting van verdere politieke en monetaire integratie - had alleen in werking kunnen treden nadat alle twaalf lidstaten het zouden hebben geratificeerd. Denemarken ratificeert na het referendum van gisteren zeker niet.

De Deense kiezers wezen het verdrag gisteren af met 50,7 procent tegen 49,3. De opkomst was hoog: 82,9 procent. De uitslag kwam als een grote verrassing en heeft in Kopenhagen een politiek schok teweeggebracht. Premier Schlüter is vanmorgen met zijn kabinet in spoedzitting bijeengekomen. Vanmiddag zal hij spreken met de leiders van alle politieke partijen.

Minister Ellemann-Jensen zei vanmorgen dat wanneer het verzoek tot heronderhandelen wordt afgewezen, Denemarken zal proberen aan “zoveel mogelijk terreinen van samenwerking binnen de EG” te blijven meedoen. Want hoewel zij van de Unie dus weinig moeten hebben, zijn volgens hem alle Denen voorstander van de economische integratie in de EG. “To be and not to be”, dat is volgens de minister nu de opdracht waarvoor het land zich in Europa gesteld ziet. Hij herhaalde zijn eerder uitgesproken verwachting dat de andere elf lidstaten zullen proberen onderling het verdrag van Maastricht in werking te laten treden, al is nog niet duidelijk hoe dat precies moet.

Pag 5: Aanhangers Maastricht overtuigen Denemarken niet

Over specifieke Deense voorstellen wilde de minister niets zeggen. Over welke passages in het verdrag precies zou moeten worden heronderhandeld liet hij zich niet uit, al meende hij dat de artikelen over militaire samenwerking daar wel bij zouden zitten. Het idee om een nieuw referendum te organiseren vond hij niet getuigen van respect voor de kiezers, maar hij erkende dat in het beraad van vanmiddag sommige partijen dat zullen voorstellen. Aftreden vanwege de nederlaag die de regering gisteren leed, wil Ellemann-Jensen niet.

De minister wijtte de nederlaag voor het ja-kamp gedeeltelijk aan een “vertrouwenscrisis tussen de Deense politici en het Deense volk". Het parlement had het verdrag vorige maand nog met overgrote meerderheid aangenomen. Maar de Denen zouden als gevolg van een aantal zich voortslepende schandalen zeer sceptisch staan tegenover wat hun politici hen aanbevelen.

De tegenstanders van ratificatie, een gelegenheidscoalitie van zeer uiteeenlopende groeperingen, hebben in hun campgne vooral uiting gegeven aan hun zorg dat Denemarken als klein land in de nieuwe Europese Unie weinig invloed zou hebben. Daarnaast stuitte de voorgenomen militaire samenwerking onder aanvoering van Frankrijk en Duitsland bij hen op grote bezwaren. Verder boezemde, net als in Groot-Brittannië, de gedachte aan een Europese Commissie die zich met het dagelijks leven zou bezig houden, angst in. De voorstanders van het verdrag wezen vooral op de nadelige economische effecten die zouden optreden als Denemarken de monetaire unie zou afwijzen.

Aan het referendum is een uitgebreide voorlichtingscampagne voorafgegaan, tijdens welke 500.000 exemplaren van de verdragstekst zijn verspreid. Opiniepeilingen wezen de afgelopen dagen in de richting van een duidelijk ja tegen Maastricht, nadat in de weken daarvoor de tegenstanders in de prognoses nog over een meerderheid hadden beschikt.

In Frankrijk, dat als een van de architecten geldt van het Verdrag van Maastricht, werd geschokt gereageerd op de uitslag van het Deense referendum. Aan conservatieve zijde kwam het onmiddellijk tot onderlinge onenigheid over de interpretatie van het Deense besluit. De communisten juichten de uitslag juist toe. Volgens hen maakte deze het houden van een soortgelijke volksraadpleging in Frankrijk onvermijdelijk. Hun wens werd later gehonoreerd door het Franse kabinet.

In Zwitserland verklaarde een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken dat het Deense besluit het makkelijker zou kunnen maken voor zijn land om toe te treden tot de Europese Gemeenschap. “De Deense stemming laat zien dat de EG zelfs rekening moet houden met de kleine landen”, aldus woordvoerder Martin Roth. Zwitserland besloot onlangs het lidmaatschap van de EG aan te vragen.

Foto: De Deense minister van buitenlandse zaken, Ellemann-Jensen, volgt de binnenkomende uitslagen van het referendum. (Foto AP)